نگاهی به جشن رمضان در کشورهای اسلامی

ماه خوب خدا، ماه مبارک رمضان آداب ، رسوم و شرایط خاص خود را دارد که آن را از بقیه ماه‌های سال متمایز می‌کند با این همه مسلمانان مناطق مختلف جهان به ویژه کشورهای اسلامی در این ماه متناسب با فرهنگ‌های کشور خود، هر کدام آداب و رسوم خاصی دارند مراسمی که از کشوری به کشور دیگر و حتی از شهری به شهر دیگر تفاوت دارد.

به گزارش خبرنگارخبرگزاری صدا و سیما، رمضان ماه نزول قرآن و روزه داری و ماهی سرشار از صفات پسندیده، فرصتی است برای آمرزش گناهان اما از منظر دیگر آداب برپایی مراسم و عبادات ماه مهمانی خدا به مرور در کشورهای مختلف آن را به جشن و ضیافتیی بی نظیر مبدل کرده که گفتنی و شنیدنی است .   

در هفته گذشته حدود 1.6 میلیارد مسلمان در سراسر جهان، مقدس ترین ماه دین خود یعنی ماه رمضان را پشت سرگذاشتند ، از  آداب و رسوم روزه داری مردم ایران عزیز در هر کدام از  شهرهای مختلف کشورمان که بگذریم ؛  نگاهی مختصر به آداب و رسوم مسلمانان در دیگر کشورهای اسلامی با وجود مشترکات و تفاوتهایی که در آن مشاهده می شود خالی از لطف نیست .  

هند: مسلمانان در دهه سوم ماه شعبان و در آستانه فرا رسیدن ماه مهمانی خدا با تمیز کردن مساجد، خود را برای استقبال از ماه مبارک رمضان آماده می‌کنند،  مساجد و گلدسته‌ها را با چراغ تزئین می‌کنند و در آنها کلاس‌های قرآنی برگزار می‌کنند، در ماه مبارک رمضان  مساجد مملو از نمازگزار می‌شود. مسلمانان هندی هنگامی که خرما نباشد با آب و برخی نیز با نمک افطار می‌کنند.این عادتی است که تنها در هند رواج دارد،  سفره‌های افطار و سحر مسلمانان هند با غذاهای خاصی به نام «غنجی» همراه است که از برنج، گوشت، آب و مواد دیگر درست می‌شود، سحرخوان نیز در هند نقش برجسته‌ای دارد که پیش از نماز صبح مردم را از خواب بیدار و با به‌ پایان رسیدن ماه رمضان از آنها هدیه دریافت می‌کند. 

مسلمانان هند در دهه آخر ماه رمضان سنت اعتکاف را برگزار و بر شب قدرتاکید بسیاری می‌کنند ؛ آنها در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان برای فاتحه خواندن اموات به قبرستان می‌روند و برای آنها قرآن می‌خوانند. در شب قدر عده‌ای از جوانان به کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌روند و درهای خانه‌ها را می زنند و آنها را برای احیای ماه مبارک رمضان صدا می‌کنند و قداست این ماه را یادآور می‌شوند.

در هند جمعه آخر ماه مبارک رمضان «جمعه وداع» نامیده می‌شود و به همین مناسبت مسلمانان به بزرگترین مسجد خود می‌روند و نماز جمعه را برپا می‌دارند.

مالزی: در این کشور آغاز ماه مبارک رمضان به دلیل تنوع قومی گسترده تا حدودی متفاوت‌تر از دیگر کشورهای اسلامی است ، با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان چهره اکثر شهرهای این کشور رنگ و بوی مذهبی به خود می گیرد و یکی از ویژگی‌های این ماه در مالزی فعال شدن بیشتر مساجد و پخش مداوم دعا، نیایش و قرآن است.یکی از جلوه‌های بارز این ماه که همچنین به عنوان یک سنت دیرینه در این کشور تلقی می‌شود راه‌اندازی بازارهای رمضان با عنوان محلی«پاسار مالام» است که در ایام این ماه همه روزه در گوشه و کنار شهرها هنگام افطار برپا می‌شود. در اکثر مساجد این کشور بویژه مساجد بزرگ، هر شب سفره افطار برقرار است و با اذان مغرب مردم در مساجد با خرما و شربت روزه خود را باز می‌کنند. پس از نماز مغرب هم سفره افطار کامل و از روزه ‌داران با انواع غذاهای بومی و سنتی پذیرایی می‌شود.

از دیگر رسوم مسلمانان این کشور برگزاری نماز «تراویج» است که این نماز را مسلمانان سنی در شب های ماه رمضان پس از نماز عشاء به جماعت می‌خوانند. این نماز بیست رکعت است و در بین اهل سنت رسم است که هر شب یک جزء قرآن را در این نمازها تلاوت کنند تا در پایان ماه رمضان قرآن ختم شود.

کویت: فضای روحانی و خاصی در ماه رمضان بر سراسر این کشور حکمفرماست و در روز آخر شعبان مراسم ویژه‌ای به نام «قریش» برگزار می‌شود که در این مراسم، مردم پایان ماه شعبان و فرا رسیدن ماه مبارک رمضان را جشن و شیرینی و حلوای خاصی را بین مردم و خانواده‌ها توزیع می کنند. در پنج روز اول این ماه مردم در دیدارهای خیابانی یا با حضور در خانه بزرگان فرا رسیدن ماه رمضان را به هم تبریک می گویند. در نیمه ماه رمضان و در روز تولد امام حسن مجتبی (ع) نیز مراسم خاصی در این کشور برگزار می شود به گونه‌ای که پس از افطار کودکان با لباس‌های سنتی و نو به خیابان‌ها آمده و با سردادن سرودهای محلی ویژه‌ای این روز را تبریک می‌گویند، از سنت‌های زیبای این ماه در کویت شرکت در نماز‌های مستحبی تراویح و برگزاری مراسم افطار دسته جمعی است که در همه محله‌ها در کنار خیابان‌ها خیمه هایی دیده می‌شود که به توزیع افطار بین مردم می پردازند. در این کشور افرادی با نام «مسحراتی» وجود دارند که در سحرهای ماه رمضان مردم را از خواب بیدار می کنند، تاکید مردم کویت بر اقامه نماز صبح در مساجد از نکات قابل توجه دیگر کویتی‌هاست.

ترکیه: ماه رمضان در میان مسلمانان این کشور از اهمیت خاصی برخوردار است،  قبل از شروع این ماه به تزیین خیابان‌ها و مساجد می‌پردازند و با چراغانی کردن مساجد و گذرها، آمدن ماه رمضان را به یکدیگر تبریک می‌گویند. مسلمانان در «بازار عطارین» که یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین بازارهای قدیمی است، به خرید انواع شیرینی‌ها و غذاهای مخصوص این ماه اقدام می‌کنند. طی این ایام در برخی از شهرهای ترکیه چادرها و خیمه‌هایی در میادین و اماکن عمومی به منظور افطاری دادن برپاست. در این کشور مانند بعضی از کشورها بر اساس عادتی دیرینه و قدیمی سحرخوان‌ها به خیابان‌ها و کوچه‌ها آمده و برای بیدار کردن مسلمانان جهت خوردن سحری و اقامه نماز آواز سر می‌دهند. یکی دیگر از برنامه‌های این ماه به نمایش گذاشتن «خرقه شریف» (منسوب به نبی مکرم اسلام(ص)) است که بسیار مورد توجه مردم ترکیه قرار دارد. مسلمانان ترکیه معتقدند که ماه رمضان، برکت و خیر را در سفره‌های آنان افزایش می‌دهد و حتی اگر در بدترین شرایط اقتصادی باشند، خداوند به یمن و برکت این ماه عزیز درهای خیر و نعمت خود را روی بندگانش می‌گشاید. مسلمانان این کشور قبل از شروع ماه رمضان با تزئین و چراغانی کردن خیابان‌ها و مساجد، آمدن ماه رمضان را به یکدیگر تبریک می‌گویند. سفره‌های افطاری مسلمانان این کشور شامل زیتون، پنیر، خرما، باقلوا و انواع سوپ و آش است که به آن چوربا گفته می‌شود. هنگام سحر نیز علاوه بر بانگ مناجات مساجد براساس عادتی دیرینه و قدیمی سحرخوان به خیابان‌ها و کوچه‌ها آمده و برای بیدار کردن مسلمانان برای خوردن سحری و اقامه نماز آواز سر می‌دهد و بعد از اقامه نماز صبح مسلمانان به قرائت قرآن می‌پردازند.

جمهوری آذربایجان: مسلمانان یک هفته قبل از حلول ماه مبارک به تدارک جشن می‌پردازند و این ماه را «ماه عروج» می‌نامند،  در این کشور با حلول این ماه مسابقه اسب سواری و جشن‌های ملی برگزار می‌شود. در این ماه صبر، دوری از رذایل و فراموشی اختلافات از ویژگی‌های بارز مسلمانان این کشور است. همچنین خانواده‌های آذربایجانی پتنوس‌های غذا را برای هدیه به خانواده‌های دوست و همسایه خود یا به عنوان احسان به فقرا و نیازمندان می‌دهند و افراد ثروتمند با انجام قربانی و... به نیازمندان کمک می‌کنند. موارد قابل تامل در این کشور، این است که برخی زنان جمهوری آذربایجان که حجاب اسلامی ندارند نیز نسبت به گرفتن روزه اهتمام می‌ورزند و همچنین افرادی هستند که به دلیل شناخت نداشتن کافی از شعایر دینی روزه می‌گیرند لیکن نماز بجا نمی‌آورند!

نیجریه: با ثبوت هلال، مردم در این کشور جشن‏های باشکوهی برگزار می‏کنند و با زدن طبل در خیابان‏ها می‏چرخند و سرود می‌‏خوانند. افطاری‌ها را در سینی‌ها و طبق هایی در نزدیک مساجد قرار داده و پس از ادای نماز مغرب با یکدیگر مشغول افطاری خوردن می شوند، مردم این کشور افطاری را با همسایگان خود تناول می‌کنند. سحری نیز غذایی مانند «التو» و شیر و چای می‌خورند. فرستادن زیاد صلوات، خواندن مناجات‌ها و دعاهای مخصوص از عادت‌های بسیار زیبا و پسندیده مسلمانان نیجریه است. ثروتمندان در بعضی از ایالت‏های نیجریه، بودجه‌ای مخصوص برای تهیه افطار و سحری فقرا اختصاص می‌دهند.

مراکش: مسلمانان مراکش این ماه را فرصت بزرگی برای تقرب به خدا و دوری از تفرقه می‌دانند. مسلمانان برای ادای نماز به ویژه نماز شب و نماز تراویح به مساجد می روند.مسلمانان پس از ادای نماز عشا و تراویح به برنامه‌هایی می‌پردازند که تا سحر ادامه دارد. پس از نماز صبح هم برخی از مردم برای قرائت قرآن کریم و تلاوت دعاهای صبح در مساجد می‌مانند. همچنین افرادی موسوم به «طبال» در کوچه‌ها و خیابان‌ها با زدن طبل مسلمانان را برای خوردن سحری بیدار می‌کنند.

 

سوریه: مردم سوریه در ماه رمضان هر روز صبح با آواز سحر که به آن «طبل‌زنی» می‌گویند، از خواب برمی‌خیزند. با صدای این طبل مردم برای نماز و خوردن سحری خود را آماده می‌کنند، در سوریه، سوری ها  دهه اول ماه رمضان «دهه غذا» نامیده می‌شود که کنایه‌ای است از توجه و اهتمام مردم به تهیه وعده‌های غذایی و دهه دوم«دهه پوشاک» است؛ کنایه از خرید لباس و استقبال از عید و دهه آخر «دهه شیرینی» است؛ کنایه از تهیه و فروش شیرینی‌های معروف دربازارها به استقبال عید سعید فطر می‌روند.

افغانستان: مردم افغانستان از چند روز قبل با جارو و غبارروبی مساجد به پیشواز ماه رمضان می‌روند . بد نیست بدانید نخستین روز ماه رمضان در افغانستان تعطیل است و علاوه بر آن در این ماه روزانه 3 ساعت از زمان اداری کارمندان کاسته می‌شود و غذاخوری‌ها در این ماه به دستور دولت تعطیل می‌شود، اما در عوض بازار ترشی و جلبی (زولبیا) در افغانستان گرم است.

افطاری دادن هم در این کشور همانند دیگر کشورها مرسوم است تا جایی که گاهی سبقت‌گرفتن مردم برای دادن افطاری دیدنی است. وقتی هم که افطار می‌شود نمازگزاران با خود افطاری به مسجد می‌برند و پس از خواندن نماز مغرب افطار می‌کنند ‏و به خانه می‌روند و شام می‌خورند.

مردم افغانستان با روی آوردن به مساجد و حسینیه‌ها در مجالس مخصوص این ماه شرکت می‌کنند که از جمله ‏آنها مراسم احیا و گرامیداشت شب‌های قدر و سوگواری در شهادت حضرت علی(ع) است.

پاکستان: در ماه رمضان اماکن لهو و لعب در پاکستان نیز بسته می‌شود و مساجد به منظور تلاوت قرآن و احادیث دینی پر می‌شوند به طوری که صف‌های نماز در مسجد طولانی و به بسته‌شدن خیابان‌ها منجر می‌شود. آنها بعد از ادای نماز با خرما و برنج و گوشت افطار می‌کنند. فروش «بکوله» که پیاز قرمز و گوشت سرخ شده است،در این ماه بازار داغی دارد. در دهه آخر ماه رمضان هم مردان غذای سحری خود را در مساجد می‌خورند.

مصر: در قاهره پایتخت مصر، گروه‌های مختلف عرب و غیرعرب جشن‌های مختص خود را دارند چراکه هر کدام به گونه‌ای خاص این ماه را می‌شناسند و هر کدام به اندازه خود قدر و منزلت آن را می‌دانند. این جشن‌ها ترکیبی از جشن‌هایی‌ هستند که از دوره فرعونیان، قبطانیان و اسلامیان باقی مانده است. قاهره در ماه رمضان به 2 شهر تبدیل می‌شود؛ اول شهری است از صبح زود تا ساعت 14 که در این هنگام شهری آرام، ساکت و بدون کوچک‌ترین شلوغی و ازدحام است و از ساعت 14 تا زمان افطار و اذان مغرب و گاهی اوقات تا نیمه شب هم شهری می‌شود که در آن شلوغی بیداد می‌کند و هیاهویی برپاست.

اندونزی : ماه مبارک رمضان برای مردم اندونزی ماه جشن و شادی است. شادمانی‌های شبانه، تفریحات، بازی‌های مختلف و غذاهای متنوع، همه جزئی از فرهنگ مردم اندونزی در این ماه عزیز است.از رویت هلال ماه رمضان در اندونزی، تعدادی از افراد تا صبح طبل می‌زنند و به این نحو آغاز ماه مبارک را به دیگران اعلام می‌کنند. اندونزیایی‌ها مراسمی هم دارند به نام «حلال به حلال» به معنی روز مصالحه و آشتی که در مساجد برگزار می‏شود. یک شب و روز در اندونزی، به عنوان شب نزول قرآن و روز نزول قرآن شناخته می‏شود. اندونزیایی‏ها به این روز بسیار ارج می‏نهند و آن را گرامی می‏دارند،  مراسم ویژه‏ای هم به این مناسبت در قصر ریاست جمهوری اندونزی برگزار می‏شود. مراسم احیا، عبادت و آداب شب و روز نزول قرآن از رادیو و تلویزیون این کشور پخش می‏شود. مسلمانان اندونزی 10 شب آخر ماه را به شب زنده‌داری و عبادت می‌گذرانند و معتقدند یکی از این شب‏ها شب قدر است.

تاجیکستان: مهم‌ترین عمل در ماه مبارک رمضان در این کشور خواندن نمازهای تراویح به جماعت و ختم قرآن است. از برنامه‏های مهم دیگر در این ماه افطاری‏ دادن است. مردم تاجیکستان مهمان‌دوست هستند و به هر بهانه‏ای مهمانی برگزار می‏کنند. بویژه در ماه مبارک رمضان، کمتر پیش می‏آید خانواده‏ها در خانه خود و سرسفره‏هایشان افطار بخورند، چون به خانه‏ فامیل یا برادران و خواهران و... به افطاری دعوت می‏شوند.

شب قدر در دهه آخر و شب 27 ماه مبارک دانسته شده است. در این شب‏ها معمولا پیر و جوان در مسجدها بیدار می‏مانند و به ادای نماز و قرائت قرآن مشغول می‏شوند و همچنین علمای دین سخنرانی می‏کنند.

عراق : از شب اول ماه رمضان تا آخرین شب آن، نزدیک زمان سحر، افرادی در کوچه‌ها می‏گردند و با کوبیدن بر طبل، روزه‏گیران را برای خوردن سحری بیدار می‏کنند. هنگام افطار هم خانواده‏های عراقی با در دست داشتن سینی‏های غذا به مساجد می‏روند تا غذای خود را با روزه‏داران یا نیازمندان تقسیم کنند. باقلوا، زولبیا، خرما و سوپ از خوراکی‌های مهم و پرطرفدار عراقی‌ها در این ماه است. در اعمال مخصوص‏ شب‏های قدر تاکید فراوانی بر زیارت امام حسین(ع) شده است؛ لذا جمعیت انبوهی این شب را در کربلا می‏گذرانند، طوری که در این شب‎ها جای خالی در کربلا باقی نمی‏ماند. زیارت نجف اشرف هم حال و هوای ویژه‏ای دارد، چرا که ایام شهادت و ضربت خوردن امیرالمومنین علی (ع) نیز در همین شب‎هاست.

لبنان: رویت هلال ماه توسط مسلمانان در لبنان سنتی است که از دوره‌های قدیم به ستبانه یا سیبانه مشهور شده و به معنای انتظار برای مشاهده هلال ماه رمضان است. افرادی که ماه را رویت کردند به دادگاه شرعی می‌روند تا درباره مشاهده هلال ماه شهادت دهند و اگر مفتی لبنان و قاضیان شرعی از درستی شهادت آنان مطمئن شوند، دستور اعلام آغاز ماه رمضان را صادر می‌کنند. یکی دیگر از سنت‌های موجود در لبنان در ماه رمضان، بیدار کردن مردم برای خوردن سحری توسط افرادی است که به آنان مسحراتی می‌گویند. 

مسحراتی‌ها در ساعات 2 تا 3 نیمه‌شب در کوچه‌ها و خیابان‌های شهر دور می‌زنند، بر طبل می‌کوبند و شعر می‌خوانند. مسحراتی‌ها که لباس محلی بر تن دارند، می‌خوانند: «ای خفته! برخیز و خداوند باقی را عبادت کن و سحورکن»، «برخیزید و سحری بخورید، رمضان به دیدار شما آمده». در لحظه افطار، خیابان‌های شهر حتی در مناطق مسیحی‌نشین هم تقریبا خالی می‌شود اما 3ساعت پس از افطار رفت و آمدها شروع شده و تا سحر ادامه می‌یابد. مردم لبنان شب را در کافه‌ها، رستوران‌ها و مکان‌های تفریحی مانند سواحل و پارک‌ها می‌گذرانند و کمتر تا سحر می‌خوابند و به جای آن پس از سحر تا 10 صبح که ساعت کار رسمی ادارات و بازار است به استراحت می‌پردازند.

(یادداشت ازفهیمه علیمردانی.)