مقاله / روسیه و مناسبات با اتحادیه اروپا

     به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا وسیما ، روابط روسیه و اتحادیه اروپا در دوسال با توجه به اختلاف اساسی دو طرف در باره بحران اوکراین دچار تنش های زیادی شده است.

دکتر رضا میر طاهر ، کارشناس مسایل بین المللی ، با اشاره به ساخت روابط روسیه و اتحادیه ، فاکتور بحران اوکراین و تحریم ها را عامل شکل گیری آینده مناسبات دوطرف می داند و در چارچوب همین واقعیت رویکرد های متقابل را بررسی می کند.
اتحادیه اروپا هم راستا با رویکرد کلی غرب در قبال روسیه ،مصمم به مقابله با سیاستهای مسکو است و به همین جهت از حربه تحریم برای تضعیف روسیه استفاده کرده است. بهانه رسمی اعمال تحریم های گسترده اتحادیه اروپا در کنار آمریکا و برخی دیگر از کشورهای بلوک غرب  مانند ژاپن ،کانادا و استرالیا علیه روسیه ، بحران اوکراین و موضع گیری مسکو در زمینه حمایت از مخالفان جدایی طلب در شرق اوکراین است، اما روسیه این اتهام را رد می کند.

در مقابل مسکو در مقابل فشارهای تحریمی غرب تسلیم نشده و کماکان بر موضع خود در قبال اوکراین تاکید می کند و در عین حال به اعمال تحریم های متقابل علیه اتحادیه اروپا و دیگر کشورهای بلوک غرب مبادرت کرده است. ادامه چنین رویکردی صرفا باعث افزایش بدبینی و تنش بین روسیه وغربی ها شده و مسکو را وادار کرده تا رویکرد کلی خود در قبال غرب از جمله اتحادیه اروپا که تا قبل از بحران اوکراین شریک تجاری اول روسیه محسوب می شد را تغییر دهد. 

        قبل از گسترش بحران اوکراین و در دوره طلایی روابط روسیه و غرب ، مسکو تعاملات قابل توجه اقتصادی ،تجاری ، مالی وحتی نظامی وتسلیحاتی با شرکای اروپایی خود برقرار کرده بود .با این همه بحران اوکراین و تنش فزاینده بین دو طرف بر سر اوکراین باعث شد تاروابط مبتنی بر همکاری و شراکت روسیه و اتحادیه اروپا به روابطی واگرایانه و مبتنی بر بدبینی تبدیل شود. این رویکرد اروپاییها برای آنها زیانهای مالی هنگفتی را بدنبال داشته است. 

بدین ترتیب باید انتظار داشت که سیاست اروپایی ها در چارچوب خط مشی کلی  غرب مبنی بر تداوم فشارها به روسیه کماکان ادامه یابد.با این حال  هیچ نشانه های از عقب نشینی مسکو و یا تغییر رویکرد آن در قبال بحران اوکراین بچشم نمی خورد. پرسش این است که  بروکسل تا چه زمانی قصد دارد که رویکرد کنونی خود را در قبال مسکو علیرغم مخالفت برخی اعضای اتحادیه اروپا با ادامه سیاست کنونی در قبال روسیه ادامه دهد. در واقع اتحادیه اروپا اکنون در قبال مسایل امنیتی و دفاعی از جمله بحران اوکراین به تبعیت کامل از سیاست واشنگتن پرداخته است که مسلما عواقب نا مطلوبی برای این اتحادیه بدنبال خواهد داشت.

        با این همه روسیه با توجه به پیامدهای تضعیف اتحادیه اروپا که اکنون با رای مثبت مردم بریتانیا به جدایی از این نهاد اروپایی، زمینه های آن فراهم شده است ، کماکان حامی انسجام اتحادیه اروپا است. هر چند که با جدایی انگلیس و کاهش سطح همبستگی در اتحادیه اروپا، روسها امیدار هستند تا سیستم اعمال مجازات های اتحادیه اروپا  بویژه در بخش تحریم ها علیه روسیه دچار سستی و گسیختگی شود.

       اکنون در باره اعمال تحریم ها علیه روسیه نیز دو دیدگاه در داخل این اتحادیه وجوددارد.یک دسته از کشورها بویژه آنهایی که دارای روابط نزدیکی با آمریکا هستند هوادار ادامه تحریمها علیه مسکو تا زمان تسلیم روسها در قبال خواسته های غرب در باره اوکراین هستند .در راس این کشورها انگلیس قرار دارد که به عنوان متحد استراتژیک آمریکا محسوب می شود.

در رده های بعدی کشورهای شرق اروپا بویژه جمهوری های سه گانه بالتیک ، لهستان ، چک ، اسلواکی و رومانی قرار دارند که آنها نیز با توجه به خصومت دیرینه با روسیه خواهان ادامه تحریم ها علیه مسکو هستند.

با این حال دسته دیگری از کشورهای اتحادیه اروپا که تا قبل از بحران اوکراین روابط گسترده تجاری و اقتصادی با روسیه داشته اند و به دلیل کاهش یا قطع این روابط متحمل زیانهای مالی و اقتصادی زیادی شده اند ، اکنون خواهان کاهش یا لغو تحریمها علیه روسیه هستند

     در راس این کشورها آلمان قرار دارد که قبلا بزرگترین شریک تجاری روسیه در اتحادیه اروپا بود.در رده های بعدی کشورهایی مانند ایتالیا ، اسپانیا ، یونان ، قبرس ،مجارستان ، اسلوونی ، کرواسی و مانند آنها قرار دارند که خواهان تجدید نظر در سیاست کنونی در قبال مسکو هستند. در واقع این کشورها ناچار شده اند در همنوایی با اتحادیه اروپا با اعمال بسته های تحریمی علیه روسیه موافقت کنند، اما در عین حال از نگاه آنها ادامه این روند توجیه ناپذیر است .لذا آلمانی ها در راس کشورهای مخالف تحریمها بدنبال آن هستند تا به هر ترتیب ممکن مقدمات لغو تدریجی تحریم ها علیه روسیه را فراهم کرده و بار دیگر در بازار پرسود روسیه حضوری پر رنگ پیدا کنند.

.در این راستا مقامات آلمانی اعلام کرده اند که در صورت مشاهده پیشرفت قابل توجه روسیه در اجرای مفاد توافقنامه مینسک و نه اجرای کامل آن، خواستار راه اندازی یک مکانیزم گام به گام برای لغو تحریمهای روسیه هستند، هر چند که در حال حاضر برلین چنین پیشرفت محسوسی را از جانب روسیه مشاهده نکرده است.اما بقیه کشورها بویژه ایتالیا که اکنون درگیر وضعیت سخت اقتصادی است اساسا این گونه شروط را مطرح نکرده و عملا با انعقاد توافقنامه های جدید اقتصادی وتجاری با مسکو ، روند لغو تحریمها علیه روسیه را آغاز کرده اند. می توان انتظار داشت که این اقدام ایتالیا با انتقاد دیگر اعضای این نهاد اروپایی بویژه متحدان آمریکا مواجه شود که آن را به مثابه نقض تصمیمات اتحادیه اروپا تلقی می کنند.

       دمیتری پسکوف سخنگوی کرملین جمعه 4 تیر1395 اعلام کرد روسیه خواستار آن است که اتحادیه اروپا به عنوان یک قدرت اقتصادی بزرگ باقی بماند. سخنگوی کرملین که این اظهارات را در واکنش به رای مثبت مردم انگلیس به خروج این کشور از اتحادیه اروپا بیان می کرد افزود مسکو خواستار آن است اتحادیه اروپا به عنوان یک قدرت اقتصادی بزرگ که موفق ، باثبات و قابل پیش بینی است حفظ شود.پسکوف تصریح کرد، روابطی همراه با فراز و نشیب را با انگلیس داشتیم اما امیدواریم با توجه به واقعیات جدید ، به ضرورت یک روابط خوب بین دو کشور پی ببریم

.مردم انگلیس روز پنج شنبه با شرکت در همه پرسی خروج و یا ماندن انگلیس در اتحادیه اروپابا 52 درصد آرا به خروج از اتحادیه اروپا دادند. به نظر می رسد موضع گیری روسیه در قبال مساله خروج انگلیس از اتحادیه اروپا و در عین حال در خواست مسکو برای حفظ انسجام اتحادیه اروپا به عنوان یک قدرت اقتصادی بزرگ در واکنش به اتهاماتی است که اخیرا از جانب برخی مقامات غربی مطرح شده است.کما اینکه باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکادر مه 2016 در مصاحبه ای تاکید کرد که ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه تلاش می‌کند تا به اتحاد اروپا لطمه بزند ، چرا که وحدت اروپا را یک تهدید می‌داند. برخی مقامات غربی نگران آن هستند که با خروج انگلیس از اتحادیه اروپا ، این اتحادیه انسجام خود را در برابر روسیه از دست بدهد.در واقع با وقوع بحران اوکراین که باعث بروز و تشدید بی سابقه اختلافات بین روسیه و اتحادیه اروپا شد ، روابط دو جانبه آنها سیری قهقرایی بخود گرفته است.به نحوی که میزان مبادلات تجاری بین مسکو و شرکای اروپایی اش کاهش بی سابقه ای یافته و خروج سرمایه اروپایی ها از روسیه نیز شتاب گرفته است.با این حال پرسش مطرح این است که آیا همان گونه که اوباما ادعا کرده ، واقعا ولادیمیر پوتین مسبب بروز تفرقه در اتحادیه اروپا شده یا اینکه این پدیده ریشه در مسائل و مشکلات دیگری دارد ؟پاسخ این پرسش این است که اکنون اتحادیه اروپا بسبب بروز اختلافات داخلی بر سر مسائل مختلف دچار شکاف شده و به همین دلیل سران اتحادیه اروپا مدام در باره خطر فرو پاشی این نهاد اروپایی هشدار می دهند.در واقع تاکنون شبیه ادعایی که اوباما در باره نقش روسیه در تضعیف وحدت اروپا بیان کرده ، از مقامات اروپایی کمترشنیده شده است.

 

       در حال حاضر اختلاف در داخل اتحادیه اروپا در چارچوب مسائلی مانند اختلاف بر سر چگونگی مقابله با بحران آوارگان ، اختلاف بر نحوه مقابله با معضلات مالی و اقتصادی کشورهای بحران زده اروپایی ،مساله واگرایی برخی از کشورهای اروپایی مانند انگلیس از اتحادیه اروپا که با رای مثبت مردم انگلیس اکنون جنبه عملی بخود گرفته مطرح است.ضمن اینکه مساله بنیادی دیگری یعنی حد ومرز صلاحیت داخلی وحاکمیت کشورهای عضو اتحادیه اروپا در برابر اقتدار و صلاحیت این اتحادیه مطرح است.

از سوی دیگر شکاف فزاینده ای بین اعضای ثروتمند غربی اتحادیه اروپا و اعضای فقیر شرقی آن وجود دارد که انتقاد و شکایت سران برخی از این کشورها را بدنبال داشته است.کما اینکه آندژی دودا رئیس جمهور لهستان چندی قبل با نفی انتقادهای اتحادیه اروپا از این کشور، این اتحادیه را به "همبستگی بسیار ناچیز با اعضای شرقی خود" متهم کرده است.اکنون اتحادیه اروپا با خروج انگلیس از اتحادیه اروپا ، تشدید بحران آوارگان و افزایش اختلاف بر سر چگونگی برخورد با آن و نیز تضعیف پیمان شنگن به عنوان یکی از مظاهر اصلی همگرایی اروپایی مواجه است که همه این مسائل نشان از تزلزل فزاینده این نهاد اروپایی دارد.