طرح ارزیابی عملکرد شرکت های واگذار شده

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما؛ مهمترین رسالت آن، توسعه حضور بخش غیر دولتی در عرصه فعالیت‌های تصدی گرایانه اقتصادی و محدود کردن حضور بخش دولتی در این عرصه و دادن فرصت بیشتر به دولت جهت انجام امور حاکمیتی، سیاستگذاری و نظارت یا به تعبیری دیگر خصوصی سازی است.
برنامه خصوصی سازی در واقع یکی از مهمترین برنامه‌های اجرایی کشور برای دستیابی به اهداف سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی است که متعاقب ابلاغ سیاست‌های یاد شده، با برنامه ریزی منسجم و با سرعت و دقت مناسب در دستور کار سازمان خصوصی سازی قرار گرفته است.
بدون شک تضمین کننده موفقیت این فرآیند و دستیابی به اهداف عالی آن؛ طراحی، تدوین و اجرای یک سیستم هدفمند و کامل نظارتی و ارزیابی عملکرد است تا با بهره گیری از این سیستم بتوان نقاط مثبت اجرای این برنامه را تقویت و عارضه‌ها و نکات منفی آن را به حداقل رساند.
بر این اساس، سازمان خصوصی سازی از سال ۱۳۸۷ تاکنون هر ساله با استفاده از مدل‌های متعارف علمی اقدام به ارزیابی عملکرد شرکت‌های واگذار شده به بخش‌های غیر دولتی
کرده است.
در سال ۱۳۹۶ نیز این سازمان از طریق برون سپاری و ارجاع کار به دو نهاد پژوهشی و کاملاً مستقل از ساختار دولت، اقدام به ارزیابی عملکرد بیش از ۹۰ شرکت واگذار شده کرده است. شرکت‌های ارزیابی شده عملاً شرکت هایی هستند که تمام یا بخشی از سهام آن‌ها واگذار شده و به واسطه این واگذاری کنترل این شرکت‌ها به بخش غیر دولتی منتقل گردیده است؛ ضمناً حداقل ۳ دوره مالی از واگذاری آن‌ها گذشته است.
مدل ارزیابی مورد استفاده در سال ۱۳۹۶ و نتایج حاصل از ارزیابی مذکور به همراه اسامی شرکت هایی که از نظر شاخص‌های عملکردی مدل مذکور به عنوان شرکت برتر انتخاب شده اند، به این شرح است:

* نتایج کلی ارزیابی عملکرد شرکت‌های واگذار شده

اغلب شرکت‌های مورد بررسی، در سال‌های قبل از سال ۱۳۹۰ واگذار شده اند.
در سال‌های پس از واگذاری، شرایط و مشکلات عدیده ناشی از رکود، تشدید تحریم ها، وضعیت نامساعد فضای کسب و کار و بازار سرمایه، تورم و ... را تجربه کرده اند که به عنوان متغیرهای خارجی موثر بر عملکرد شرکت ها، اثرات منفی بر عملکرد آن‌ها داشته اند؛ لیکن در این ارزیابی، چنین اثراتی لحاظ نشده و چنانچه این اثرات در نظر گرفته می‌شد قطعاً عملکرد پس از واگذاری این شرکت‌ها با رشد مناسب تری نسبت به دوره قبل از واگذاری مواجه می‌شد.
نتایج کلی حاصل از اجرای مدل ارزیابی عملکرد برای ۹۲ شرکت مورد بررسی، برای دوره سه سال قبل از واگذاری و همه سال‌های پس از واگذاری از نظر امتیازات کسب شده برای معیارهای مدل، به این شرح است:
- ۵۵ درصد شرکت‌های مورد بررسی رشد امتیاز معیار «سودآوری» را تجربه کرده و امتیاز کل شرکت‌ها در این معیار بعد از واگذاری ۱۲ درصد افزایش داشته است.
- ۵۰ درصد شرکت‌ها از نظر امتیاز معیار «تسهیلات» رشد داشته اند.
- ۵۵ درصد شرکت‌ها در سال‌های بعد از واگذاری در امتیاز معیار «بهره وری» رشد مثبت داشته اند و امتیاز تمامی شرکت‌های مورد برسی در این معیار ۸ درصد رشد داشته است.
- امتیاز معیار «سرمایه» ۵۲ درصد شرکت‌ها افزایش یافته است.
- ۵۳ درصد شرکت‌های مورد بررسی در امتیاز معیار «توسعه فعالیت» ارتقاء وضعیت داشته اند و امتیاز این معیار برای همه شرکت‌های مورد بررسی ۴ درصد رشد کرده است.
امتیاز شاخص «بهره وری کل» ۶۰ درصد از شرکت‌های مورد ارزیابی افزایش داشته است. همچنین در مجموع امتیازات این شاخص برای شرکت‌ها ۱۵ درصد افزایش مشاهده می‌شود.
- ۶۴ درصد شرکت‌ها توانسته اند شاخص «فروش کل» خود را افزایش دهند و در ۴ درصد از شرکت‌ها کاهشی در این شاخص ملاحظه نمی‌شود. مجموع امتیاز این شاخص پس از واگذاری برای شرکت ها، شاهد رشد ۲۶ درصدی بوده است.
امتیاز شاخص «سهم هزینه مالی» از بدهی در ۵۷ درصد شرکت‌ها افزایش داشته یا کاهش نیافته است.
- ۶۱ درصد از شرکت‌ها از لحاظ امتیاز شاخص «سهم تسهیلات از بدهی» رشد داشته و یا تغییری از این لحاظ نسبت به قبل از واگذاری نداشته اند.
امتیاز شاخص «جذب تسهیلات جدید» در ۶۴ درصد از شرکت‌ها بهبود یافته و یا کاهش نداشته است.
همچنین در مورد شاخص‌ها (زیرمعیارهای) مدل مورد نظر نیز تغییر امتیازات زیر برای شرکت‌های مورد ارزیابی قابل توجه است:
- امتیاز شاخص «سرمایه» ۸۶ درصد از شرکت‌ها بعد از واگذاری افزایش یافته و یا کاهش نیافته است. همچنین مجموع امتیاز این شاخص برای شرکت‌های مورد بررسی ۳۷ درصد رشد را نشان می‌دهد:
- ۵۳ درصد از شرکت‌ها از لحاظ شاخص «بدهی بلندمدت به حقوق صاحبان سهام» رشد امتیاز داشته اند.
- ۵۸ درصد از شرکت‌ها امتیاز شاخص «بهره وری انرژی» خود را بهبود داده و ۵ درصد تغییری در این شاخص نداشته اند.
- امتیاز شاخص «ارزش صادرات» در ۹۱ درصد از شرکت‌ها افزایش یافته و یا حداقل کاهش نداشته است. همچنین مجموع امتیاز این شاخص در شرکت‌های مورد بررسی ۷۹ درصد افزایش داشته است.
- ۵۷ درصد از شرکت ها، امتیاز شاخص «بهره وری سرمایه» خود را بهبود داده اند و مجموع امتیاز شرکت‌ها در این شاخص پس از واگذاری، ۱۷ درصد رشد داشته است.
- امتیاز شاخص «هزینه بازاریابی و تبلیغات» در ۷۵ درصد از شرکت‌ها بعد از واگذاری افزایش یافته و یا کاهش نیافته است.
- امتیاز شاخص «بهره وری نیروی کار» در ۵۴ درصد از شرکت‌ها رشد مثبت داشته است. همچنین مجموع امتیاز این شاخص برای کل شرکت‌ها پس از واگذاری شاهد رشد ۶ درصدی بوده است.
- ۵۹ درصد از شرکت‌ها بعد از واگذاری امتیاز «کارایی سود» خود را افزایش داده اند و مجموع امتیاز این شرکت‌ها در شاخص مذکور، ۱۵ درصد رشد داشته است.
- امتیاز شاخص «افزایش سرمایه از محل آورده نقدی» در ۵۳ درصد از شرکت‌ها افزایش داشته و یا کاهش نداشته است.
- امتیاز شاخص «سود خالص» ۵۸ درصد شرکت‌ها پس از خصوصی سازی رشد داشته است و رشد ۲۲ درصدی در امتیازات این شاخص برای کلیه شرکت‌های مورد ارزیابی قابل مشاهده است.
- امتیاز شاخص «بازده دارایی های» ۵۴ درصد شرکت‌ها بوده است که منجر به افزایش ۱۰ درصدی در مجموع امتیازات این شاخص شده است.
- ۵۹ درصد از شرکت‌ها با اعمال سیاست‌های مدیریتی امتیاز شاخص «بازده حقوق صاحبان سهام» خود را افزایش داده اند. در ۲ درصد از شرکت‌ها این بازده نسبت به قبل از واگذاری کاهش نداشته است.
همچنین مجموع امتیازات این شاخص برای کل شرکت‌ها پس از واگذاری ۱۲ درصد رشد داشته است.
- امتیاز شاخص «حاشیه سود خالص» در ۵۱ درصد شرکت‌ها افزایش داشته و ۱ درصد از شرکت‌ها تغییری از این لحاظ نداشته اند.
همچنین رشد ۴ درصدی امتیاز این شاخص برای شرکت‌های مورد بررسی قابل مشاهده است.
- امتیاز شاخص «ارزش کل دارایی ها» در ۶۶ درصد شرکت‌ها افزایش و در ۲ درصد شرکت‌ها تغییر نداشته است. ۵۱ درصد افزایش در امتیاز ارزش کل دارایی‌ها برای شرکت‌های مورد بررسی قابل تأمل است.
- امتیاز شاخص «مالیات پرداختی» در ۶۱ درصد از شرکت‌ها افزایش داشته و یا کاهشی نیافته است.
- ۸۷ درصد از شرکت‌ها امتیاز شاخص «هزینه تحقیق و توسعه» خود را افزایش داده اند و یا حداقل کاهشی در این هزینه نداده اند.
علاوه بر موارد فوق، نتایج حاصله نشان دهنده بهبود بسیاری از شاخص‌های عملکردی برای مجموع شرکت‌های مورد بررسی، از جمله میزان فروش، سود، مالیات پرداختی و ... است؛ که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود.
- میانگین سالانه متغیر «مالیات پرداختی» مجموع شرکت‌های مورد ارزیابی در سال‌های قبل از واگذاری ۶. ۵۶۹ میلیارد ریال بوده است که با افزایش ۴۰ درصدی در سال‌های بعد از واگذاری به ۹. ۳۳۴ میلیارد ریال ارتقاء یافته است.
- میانگین سالانه متغیر «سود عملیاتی» مجموع شرکت‌های مورد ارزیابی، از ۳۵. ۱۹۳ میلیارد ریال در سال‌های قبل از واگذاری به ۶۷. ۶۵۰ میلیارد ریال در سال‌های بعد از واگذاری افزایش یافته است. بدین ترتیب این متغیر به میزان ۹۲. ۲۳ درصد برای مجموع شرکت‌های مورد بررسی رشد داشته است.
- میانگین سالانه متغیر «سود خالص» مجموع شرکت‌های ارزیابی شده، از ۱۸. ۰۶۴ میلیارد ریال برای سال‌های قبل از واگذاری با بیش از ۷۲ درصد رشد به ۳۱. ۱۵۶ میلیارد ریال برای سال‌های پس از واگذاری افزایش یافته است.
- مجموع شرکت‌های ارزیابی شده در سال‌های قبل از واگذاری به طور میانگین ۱۸۶. ۳۶۲ میلیارد ریال فروش داشته اند که این رقم با بیش از ۱۰۹ درصد رشد در سال‌های بعد از واگذاری به ۳۸۹. ۷۵۸ میلیارد ریال رسیده است.
- میانگین سالانه متغیر «مجموع دارایی ها» برای کلیه شرکت‌های مورد ارزیابی از ۳۵۶. ۱۶۴ میلیارد ریال در دوره قبل از وگذاری به ۶۷۹. ۸۰۵ میلیارد ریال در دوره بعد از واگذاری افزایش یافته است که نشان دهنده رشد بیش از ۹۰ درصدی می‌باشد.
- میانگین سالانه متغیر «حقوق صاحبان سهام» کلیه شرکت‌های ارزیابی شده در دوره قبل از واگذاری، ۱۷۰. ۰۹۳ میلیارد ریال بوده که این میزان برای سال‌های پس از واگذاری با بیش از ۵۸ درصد رشد به ۲۷۰. ۰۵۸ میلیارد ریال افزایش یافته است.
- میانگین سالانه متغیر «افزایش سرمایه از محل آورده نقدی» مجموع شرکت‌ها از ۵۸۰ میلیارد ریال در سال‌های قبل از واگذاری به ۱. ۰۶۲ میلیارد ریال در سال‌های بعد از واگذاری افزایش داشته است که نشان دهنده رضد ۸۳ درصدی است.

در کنار اجرای مدل ارزیابی عملکرد مورد نظر برای تعداد ۹۲ شرکت واگذار شده به بخش غیر دولتی، سازمان خصوصی سازی به منظور تشویق و حمایت از شرکت‌های منتخب از نظر معیار‌ها و شاخص‌های عملکردی، اقدام به رتبه بندی شرکت‌های مورد بررسی از نظر معیار‌ها و شاخص‌های مدل مذکور نموده است. طبق رتبه بندی صورت پذیرفته، شرکت‌های منتخب از نظر کل معیار‌ها و همچنی دو معیار اشغال و بهره وری (به عنوان مهمترین معیار‌ها مدنظر این سازمان) که شایسته تقدیر در همایش ملی ارزیابی عملکرد خصوصی سازی در اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی شناخته شده اند.