سازمان ملل و الزام نظارت بر گفتگوي ملي سوريه

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا و سيما ؛ چندي پيش بوگدانف معاون وزير امورخارجه روسيه اعلام کرده است؛ گفتگوي ملي سوريه درسوچي، بايد زير نظر سازمان ملل متحد برگزار شود.
اين در حالي است که تلاش هاي جهاني براي فرو نشاندن آتش در سوريه نتايج سازنده اي در بر نداشته است .
اما از تکاپوي روسيه در اين چارچوب و تاکيد بر مساعي بين المللي ؛ چه مي توان دريافت ؟
به گفته کارشناسان ورود روسيه به ميدان سوريه واجد چند ملاحظه استراتژيک بود :

الف - ايفاي نقش فعال در يکي از پيچيده ترين بحران هاي غرب آسيا ؛

ب - مقابله با تروريست هايي که به نوعي از حمايت محور عربي غربي حمايت مي شوند ؛

ج - کند کردن روند نفوذ استراتژيک آمريکا در شرق مديترانه .

با گذشت حدود دو سال از اين رخدادها و برتري دست متحدان دولت مستقر در دمشق ؛ تهران و آنکارا با تاکيد بر ديدگاه روسيه مبني بر نظارت سازمان ملل بر گفتگوهاي سوريه ؛ خواستار حمايت مجامع جهاني از صلح و امنيت در آن کشور شدند .

نظارت بيشتر سازمان ملل
درباره انگيزه و دلايل روسيه براي تقويت نظارت سازمان ملل بر مذاکرات سوريه، نکات و ملاحظات مهمي وجود دارد.

1- ترکيه ، ايران و روسيه، در مورد مسايل سوريه، به اجماع نسبي رسيده اند و ارکان اين اجماع نيز به اطلاع ساير کشورهاي درگير در بحران سوريه رسيده است.

2- اين واقعيت نشان مي دهد تاکنون کشورهاي پيروز در نبرد سوريه، جلسات مختلفي را برگزار کرده اند؛ تا فرايند سياسي حل بحران سوريه تقويت شود.

3- براساس توافق هاي صورت گرفته، کشورهاي حامي مخالفان و معارضان سوريه، از پيش شرط کنار رفتن بشار اسد از قدرت، کوتاه آمده اند. از اين رو زمينه براي ايفاي نقش سازمان ملل مهيا تر است .

4- در واقع سازمان ملل هم به طرف هاي غربي تاکيد کرد که در شرايط جديد ديگر نمي توان روي گزينه کنار رفتن اسد پا فشاري کرد.

5ـ از سوي ديگر برخي رسانه ها اعلام کرده اند : ممکن است، نشست هشتم، آخرين نشست ژنو درباره بحران سوريه باشد واز اين رو مذاکرات کاملا به نشست سوچي منتقل شود. در واقع مذاکرات سياسي درمورد سوريه با محوريت سوچي پيگيري خواهد شد که اين زمينه مساعدي براي مشارکت و نظارت بيشتر سازمان ملل فراهم مي کند .
6ـ واقعيت مهم ديگر موضوع باز سازي سوريه است. به نظر مي رسد؛ بازسازي پر هزينه سوريه از عهده سه کشور روسيه، ايران و ترکيه خارج است. از اين رو مشارکت سازمان ملل در مذاکرات مي تواند امکان مشارکت جامعه بين المللي در فرايند بازسازي سوريه را تسهيل کند.

7ـ از طرف ديگر، روسيه با مشارکت دادن سازمان ملل و کشورهاي ديگر در مذاکرات سوچي، مي تواند امتيازاتي را از غرب در برخي حوزه هاي ديگر، کسب کند.

8ـ دراين ميان کشوري نظيرترکيه نيز بواسطه عوامل مختلفي تمايل دارد تا با مشارکت سازمان ملل در فرايند مذاکرات سوريه، اين مذاکرات هرچه سريعتر به برقراري صلح در سوريه منجر شود. گفته مي شود دست کم 3 ميليون و 200 هزار نفر آواره سوري در ترکيه حضور دارند که هزينه هاي سنگيني به اين کشور تحميل مي کنند.

9- حضور سازمان ملل در مذاکرات مي تواند به نفع تماميت ارضي سوريه باشد. چرا که سازمان ملل بر يکپارچگي سرزميني کشورها در مذاکرات تاکيد دارد.

10ـ در اين ميان ايران که نقش فعال و سازنده اي در مقابله با تروريست ها در سوريه ايفا کرده و درحال حاضر نيز درگير مسايلي مختلفي همچون، يمن، عراق، بحرين، لبنان و فلسطين است، حل و فصل يک پرونده مهم نظير بحران سوريه آن هم از طريق مشارکت سازمان ملل، مي تواند فرصت بيشتري در اختيار ايران براي مديريت منافع خود در منطقه قرار دهد.

11- با اين وجود ؛ واشنگتن قادر نخواهد بود يک طرفه اهداف خود را در گفتگوها سوريه پيش ببرد .

آنچه امروز بحران سوريه را از ساير بحران ها برجسته ساخته در وهله اول : مقاومت و صبر ملي در برابر جنايات تروريست ها - موازي با آن تقويت قدرت ملي در مبارزه تا دفع دشمن - و در وهله بعد حمايت مردم از نظام سوريه ؛ بوده است.

الزامات ثبات در سوريه
بر اساس ديدگاه مسکو : در سوريه به دليل خطرات بالايي که تصاعد بحران مي تواند بر محيط منطقه اي و بين المللي داشته باشد، کنترل دامنه درگيري ها و اتخاذ يک راه حل براي رسيدن به يک آتش بس فوري و مداوم تحت نظارت سازمان ملل متحد ضروري است.

اما اين ضرورت ناشي از برخي برخوردها و تضادها در ميدان سوريه است . تعارضاتي که زاويه منافع طرفين بازي را بيان مي کند.

الف - تضاد منافع ايالات متحده و روسيه بر سر حاکميت سوريه و شخص اسد که بارها با هشدار مسکو به مواضع غير شفاف واشنگتن و در گرفتن يک جنگ سرد جديد همراه بوده است؛

ب - معارضه ايران و عربستان که اين تضاد خود را در جنگ تبليغاتي بيشتر نشان داده ؛

ج - وجود برخي خطوط تضاد منافع ايران و ترکيه در زمين سوريه ؛

د - احتمال حمايت ناتو از ترکيه در سوريه و در برابر روسيه ؛

ل - خطرات گسترش تروريسم و تهديد دستيابي آن ها به سلاح هاي کشتار جمعي؛

و - احتمال گسترش نفوذ گروه هاي سلفي و وهابي نظير داعش در آسياي مرکزي و حواشي مرز هاي جنوبي روسيه .

گفتگوهاي بي حاصل 
در شش سال گذشته تلاشهايي براي حل منازعه خونبار سوريه به شکست انجاميده است که به ويژه علت اصلي آن حمايت برخي دولت ها از برخي گروه هاي رسمي و غير رسمي در در جدال ها و اختلاف بر سر سرنوشت بشار اسد رئيس جمهور سوريه بوده است.
غرب بارها مسکو حامي بشار اسد را به هدف قرار دادن گروههاي مخالف دمشق و نه " گروه هاي تروريستي» متهم کرده است.
اگر چه مسکو از دمشق حمايت مي کند و واشنگتن با گروههاي ميانه رو ائتلاف تشکيل داده است.
آمريکا بارها برکناري اسد را به عنوان پيش شرط هر طرح اصلي خواستار شده بود اما اين درخواست پس از سال 2013 به ندرت مطرح شده و باراک اوباما رئيس جمهور آمريکا برخلاف ترامپ؛ از انجام حملات ضد حکومت سوريه دست برداشت.
مهمترين تلاشهاي ديپلماتيک براي حل منازعه سوريه؛ در اين چند ساله عبارتند از:

1 - طرح عربي :
اتحاديه عرب نوامبر 2011 توافقي را با سوريه در خصوص توقف خشونتها ، آزادي بازداشت شدگان ، خروج ارتش از شهرها و آزادي تردد ناظران عرب و خبرنگاران اعلام کرد اما به هيچ يک از بندهاي آن احترام گذاشته نشد و در مدت چند هفته اين طرح به شکست انجاميد. اتحاديه عرب نيز به دنبال آن عضويت سوريه را در اين اتحاديه به حال تعليق درآورد و پس از آن تحريمهاي بي سابقه اي را بر ضد آن اعمال کرد.

2 - طرح کوفي عنان :
12 آوريل 2012 آتش بس بر اساس طرح کوفي عنان فرستاده سازمان ملل متحد و اتحاديه عرب به جريان درآمد اما بيش از چند ساعت ادامه پيدا نکرد و طولي نکشيد که عنان از سمت خود استعفا کرد.

3 - کنفرانس ژنو 1 :
30 ژوئن 2012 در ژنو گروه کاري متشکل از آمريکا ، چين ، روسيه ، فرانسه ، انگليس ، آلمان ، ترکيه و اتحاديه عرب با اصل مرحله انتقالي موافقت کردند اما کمتر از يک ماه به دليل اختلاف نظر بر سر سرنوشت بشار اسد ؛ آن توافق نيز راه به جايي نبرد .

4 - توافق آمريکا و روسيه درباره تسليحات شيميايي :
14 سپتامبر 2013 آمريکا و روسيه در ژنو توافقي را در خصوص از بين بردن زرادخانه تسليحات شيميايي سوريه امضا کردند.
دمشق با موافقت با اين توافق؛ احتمال حمله نظامي آمريکا به سوريه را کاهش داد . اين توافق پس از حمله شيميايي تروريست ها در ريف دمشق و کشته شدن صدها نفر؛ به دست آمد.

5 - مذاکرات ژنو 2 :
در اواخر ژانويه 2014 مذاکراتي در سوئيس بين معارضان و حکومت با فشار آمريکا و روسيه برگزار شد که بدون نتيجه قابل ملاحظه اي به پايان رسيد.

6- ورود روسيه و مذاکرات وين :
اواخر اکتبر 2015 پس از گذشت يک ماه از آغاز حملات هوايي روسيه در سوريه در حمايت از حکومت اسد ، 17 کشور از جمله روسيه ، آمريکا ، فرانسه و براي اولين بار ايران براي گفتگو درباره راه حل سياسي در سوريه در غياب نمايندگاني از معارضان يا حکومت در وين نشست برگزار کردند.
در اين اجلاس نيز درباره تدوين چارچوب انتقال سياسي توافق کردند اما درباره آينده بشار اسد اختلاف داشتند.

7 - قطعنامه شوراي امنيت :
18 دسامبر 2015 شوراي امنيت سازمان ملل متحد براي اولين بار از آغاز منازعه سوريه با اجماع قطعنامه اي را که نقشه راه آغاز مذاکرات بين نظام و معارضان را مشخص مي کند و آتش بس و تشکيل دولت انتقالي را در مدت شش ماه و برگزاري انتخابات را در مدت 18 ماه شامل مي شود تصويب کرد. اما روند رخدادها به گونه اي پيش رفت که قطعنامه را به حاشيه برد .

8- توافق براي توقف درگيري ها :
27 فوريه 2016 توافق توقف درگيريها با ابتکار واشنگتن و مسکو اجرا شد. اين طرح تنها به مناطقي که درگيريها بين نيروهاي نظام مورد حمايت جنگنده هاي روسيه و نيروهاي مخالف مسلح در جريان بود اختصاص داشت و تکفيريهاي داعش و تروريست هاي جبهه فتح الشام را استثنا مي کرد. اين توافق پس از نقضهاي مکرر توسط طرف هاي منازعه فروپاشيد.

9- مذاکرات غير مستقيم :
اواخر ژانويه و اوايل فوريه مذاکراتي که استفان دي ميستورا برگزاري آن را خواستار شده بود به نتيجه نرسيد.
14 تا 24 مارس مذاکرات غيرمستقيم بين نظام و معارضان زير نظر سازمان ملل متحد در ژنو برگزار شد اما پيشرفت قابل ملاحظه اي نداشت.

10- توافق دوباره مسکو  و واشنگتن :
نهم سپتامبر 2016 جان کري وزير امور خارجه آمريکا و سرگئي لاوروف وزير امور خارجه روسيه به توافقي براي اعمال آتش بس که شايد به همکاري نظامي بي سابقه بين واشنگتن و مسکو براي مبارزه با تکفيريها منجر شود دست پيدا کردند.
اين توافق تا حدودي موفق بود .

مذاکرات سوچي
اين مذاکرات به ابتکار مسکو از اواسط سال گذشته در شهر سوچي روسيه و در چند نوبت برگزار شده است.
اينکه هم اکنون روسيه خواستار ادامه گفتگو هاي سوريه با حضور و نظارت سازمان ملل شده ؛ ريشه درشکست مذاکرات قبلي و نيز اراده مسکو در تقويت نقش آن سازمان در بحران سوريه است.

پنجشنبه 7 دي ؛ وزارت خارجه روسيه با صدور بيانيه‌اي از قول «ميخائيل بوگدانف» معاون وزيرخارجه اعلام کرد: درباره مقدمات برگزاري نشست سوچي که قرار است 29 تا 30 ژانويه 2018 (9 و 10 بهمن) در روسيه برگزار شود، با مقامات برخي کشورها از جمله ايران بحث و تبادل نظر شده است.

==========================================

نويسنده - محمد حسيني پور - پژوهشگر سياست استراتژيک .

.