شبه جزيره کره، تغيير روندها

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما ،پس از مدتها تنش شديد در روابط دو کره به ويژه در يکسال اخير که با آزمايش هاي متعدد موشکي و هسته اي پيونگ يانگ همراه بود ، در تحولي چشمگير ،کيم جونگ اون رهبر34 ساله کره شمالي براي اولين بار در تاريخ دو کره،روز جمعه 7 ارديبهشت (27 آوريل) وارد کره جنوبي شد و در روستاي مرزي "پانمونجوم" در مکاني موسوم به «خانه صلح»با "مون جائه اين" رئيس جمهور کره جنوبي ديدار کرد. از سال 2007، اين براي نخستين بار است که ديداري در اين سطح بين مقامات دو کشور برگزار مي‌شود و البته اولين بار در تاريخ است که يک رهبر کره شمالي وارد خاک کره جنوبي مي‌شود. پس ازمشارکت تعدادي از ورزشکاران کره شمالي در بازي‌هاي المپيک زمستاني در کره جنوبي و حضور برخي مقامات پيونگ يانگ درمراسم افتتاحيه اين بازي‌ها و سپس سفر هياتي از سئول به کره شمالي، اميدها براي کاهش تنش در روابط دو کره و برقراري ثبات و آرامش در شبه جزيره کره افزايش يافته بود. ديدار سران دو کره و مذاکرات يک روزه ميان آنها اگر چه در گام نخست بيشتر جنبه تشريفاتي داشت اما با استقبال قدرت‌هاي جهاني چون چين و آمريکا روبرو شد.پکن ضمن استقبال از تعهد رهبران دو کره و شجاعت و جديت آنها براي حل بحران در اين شبه جزيره، ابراز اميدواري کرده لحظه تاريخي به وجود آمده در مذاکرات سران دو کره تداوم يابد.دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوري آمريکا هم که قرار است ظرف چند هفته آينده با کيم جونگ اون ديدار کند ، در توييتر نوشت: “اتفاقات خوبي در حال روي دادن است.”

توافقات دو کره
سران دو کره روي خلع سلاح کامل شبه جزيره کره توافق و شروع يک دوره جديد و پايان جنگ‌هاي بيشتر را اعلام کردند.در اين اعلاميه‌اي که دو طرف امضا کردند، تاکيد شده که بايد هر دو طرف براي کاهش اقدامات خصمانه در شبه جزيره کره و تبديل منطقه نظامي محافظت شده به يک منطقه صلح تلاش کنند.سران دو کره در کنفرانس خبري اعلام کردند که اعلاميه‌اي‌ را در راستاي تحقق صلح دائم و پايدار در شبه جزيره کره امضا کرده‌اندکه براساس اين اعلاميه هرگونه اقدام خصمانه زميني، هوايي و دريايي متوقف شود.سران دو کشور اعلام کردند، دو کره قصد دارند آتش‌بس سال 1953 را به معاهده صلح تبديل کنند و اواخر سال جاري ميلادي رسما پايان جنگ کره و توقف خصومت‌ها اعلام مي‌شود. همچنين مساله خانواده‌هاي جدا شده نيز از محورهاي مورد توافق دو طرف بود.طبق اعلاميه دو رهبر،‌ مذاکرات در اواسط ماه مه 2018در سطح ژنرال‌ها براي ايجاد ارتباطات به منظور حل وفصل مسائل نظامي برگزار مي‌شود.مون جائه اين، رئيس‌جمهوري کره‌ جنوبي هم چنين اظهار داشت: هر دو کره تصميم دارند عاري سازي هسته اي شبه جزيره کره را طي سال جاري ميلادي تکميل کنند.

اقدامات بازدارنده
کره شمالي سال گذشته آزمايش‌هاي هسته‌اي و موشکي خود را افزايش داد واين باعث شد شوراي امنيت سازمان ملل تحريم‌هاي جديدي را از جمله پس از آزمايش بمب هيدروژني ،عليه اين کشور وضع کند.کره شمالي اين تحريم‌ها را "اعلان جنگ" به اين کشور خواند.اين اقدامات کره شمالي با واکنش منفي و تهديد آميز واشنگتن مواجه شد .پيونگ يانگ با اعلام اينکه تمام خاک آمريکا در تيررس موشک‌هايش است، در عين حال از طرف رهبر کره شمالي پيشنهاد مذاکره با سئول و واشنگتن را داد که از نگاه تحليلگران حاکي از اين بود که وي تصور مي کند با داشتن برگه هاي هسته اي و موشکي در موضع قدرت قرار دارد و مي تواند در مذاکره رودر رو با مون جائه اين رئيس جمهوري کره جنوبي و دونالد ترامپ رئيس جمهوري آمريکا به عنوان قدرت خارجي مداخله گر در شبه جزيره کره از موضع برتر و با هدف گرفتن امتياز وارد مذاکره شود.
سياست راهبردي
سياست راهبردي کره شمالي در قبال تهديدات منطقه‌اي و تحريم‌هاي سازمان ملل مبتني بر دو پايه است، نخستين مبناي آن بر پايه افزايش هر چه بيشتر فناوري و زرادخانه موشکي استوار است که بر اساس آن کره‌اي‌ها تلاش مي‌کنند هم دقت و هم برد و ميزان کلاهک‌هاي کشورشان را افزايش دهند.از ديدگاه آنها موشک و زرادخانه موشکي عامل بازدارنده مهمي در برابر تهديدات منطقه‌‌اي بويژه تهديدات آمريکا و متحدان منطقه‌اي‌اش يعني کره جنوبي و ژاپن محسوب مي‌شود، اما مبناي ديگر سياست بازدارندگي کره شمالي بر پايه توسعه فناوري و زرادخانه هسته‌اي استوار است که در اين مسير کره شمالي تلاش مي‌کند ضمن آزمايش و توسعه هر چه بيشتر کلاهک‌هاي هسته‌اي و در مرحله بعد کلاهک‌هاي هيدروژني که قدرتي چند صد برابر کلاهک‌هاي اتمي دارند و ترکيب آن با موشک‌هاي موجود، نيروي موشکي اتمي خود را شکل دهد تا براساس آن بازدارندگي موثري را بر مبناي تهديد غيرقابل چشم‌پوشي و واقعي عليه خاک آمريکا و متحدان منطقه‌اش کره جنوبي و ژاپن پديد آورد.پيونگ‌يانگ بر اين باور است هر قدر بتواند نيروي مؤثر و کارآمد بازدارنده ايجاد کند و آن را توسعه دهد، قادر خواهد بود با تهديداتي مقابله کند که آمريکا به عنوان قدرت فرامنطقه‌اي و کره جنوبي و ژاپن به عنوان قدرت‌هاي منطقه‌اي عليه کره شمالي مطرح مي‌کنند. از ديدگاه سران کره‌ شمالي مخصوصا "کيم جونگ اون" قدرت هسته‌اي مي تواند قدرت معتبر بازدارنده به يک کشور اعطا کند. مقامات کره شمالي بر اين گمان هستند که به دليل ريسک بالا و تلفات فوق‌العاده زياد جنگ، امريکا در اين منطقه قادر و مايل به جنگ با کره شمالي نيست. دليل ديگر اين است که امريکا گرفتار مشکلات بسيار زياد داخلي است و مخصوصا با توجه به شعارهاي ضد جنگي که ترامپ در زمان انتخابات سر داد، آمريکا نمي تواند درگير جنگ با کره شمالي شود. دليل ديگر اين است که چين اصلا به آمريکا اجازه نخواهد داد که به کره شمالي حمله کند.

موضع قدرت هاي جهاني

روسيه
به رغم همراهي ظاهري چين وروسيه با تحريم هاي شوراي امنيت سازمان ملل عليه کره شمالي ، اما درهم شکستن نظام اقتدار گراي کره شمالي در راستاي منافع راهبردي اين دو قدرت نيست و لذا شاهد آن هستيم که به صورت پنهاني به رغم تحريم انرژي کره شمالي ، مسکو به تدارک نفتي پيونگ يانگ ادامه داده است.زيرا از نگاه مسکو ، فروپاشي کره شمالي ويا وحدت دو کره به معناي سيطره کامل امريکا بر شبه جزيره کره خواهد بود که از ديدگاه استراتژيک و اقتصادي در راستاي منافع روسيه نخواهدبود. از سوي ديگر اهداف و سياست‌هاي آمريکا و چين در شرق آسيا در تعارض کامل با يکديگر قرار دارد.
چين
از ديدگاه پکن ، وجود کره شمالي به منزله وزنه تعادلي در مقابل حضور ونفوذ امريکا در شرق آسيا است و لذا به رغم همراهي ظاهري چين با تحريم هاي سازمان ملل عليه پيونگ يانگ، اما پکن هيچگاه اجازه تضعيف کره شمالي را به ميزاني که باعث فروپاشي رژيم کيم جونگ ايل شود نخواهد داد. لذا ميزان همراهي عملي چين با رويکرد تحريمي امريکا به شدت محل ترديد است. خط قرمز چين حفظ حکومت فعلي کره شمالي است.
اتحاديه اروپا
همچنين گسترش تنش‌هاي منطقه‌اي در شرق آسيا در راستاي منافع اتحاديه اروپا نيست. بنابراين تلاش اتحاديه اروپا يافتن راه‌حلي سياسي براي بحران کنوني شبه‌جزيره کره است که مبناي اين راه حل سياسي از ديدگاه آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان مبتني بر چيزي شبيه برجام است؛ يعني انجام مذاکرات چندجانبه با کره شمالي و سرانجام رسيدن به يک توافق که متضمن منافع دو طرف بوده و درعين حال قابليت اجرايي داشته باشد.اما تجربه گذشته ـ مذاکرات شش‌جانبه ـ نشان مي‌دهد با وجود توافقاتي که در آن مذاکرات به دست آمده بود، اما در نهايت عدم توافق ميان آمريکا و کره شمالي و عدم اجراي تعهدات از جانب دو طرف منجر به شکست مذاکرات شش جانبه شد. بر اين اساس، اعاده آن روند نيازمند يک نوع اجماع بين‌المللي در وهله نخست و حمايت کامل سازمان ملل از چنين اجماعي خواهد بود.

موضع ترامپ
کاربرد قدرت سخت در عرصه سياست خارجي يکي از اصول بنيادين دوره زمامداري دونالد ترامپ محسوب مي شود، لذا در بحران شبه جزيره کره که در به ويژه در يک سال نخست زمامداري وي تشديد شده است ، شاهد آن هستيم که در مقابل هر کنش موشکي و هسته‌اي کره شمالي ، دولت آمريکا بلافاصله اقدام به نمايش نيروي نظامي در شرق آسيا به خصوص در اطراف شبه جزيره کره و نيز برگزاري رزمايش هاي مشترک با کره جنوبي و ژاپن کرد. کما اينکه در ماههاي اخير براي اولين بار بمب افکن هاي بي -1 امريکايي به همراه جنگنده‌هاي کره‌اي و ژاپني با گذر از جزاير گوام، بمباران مناطق حساس در کره شمالي را تمرين کردند.با توجه به آزمايش بمب هيدروژني توسط کره شمالي در 12 شهريور 1396، که تحولي ماهوي و قابل توجه در مسير نظامي گري اين کشور در شرق آسيا محسوب مي شد ،اين مساله بهانه اي جديد در اختيار ترامپ قرار داد تا با ادعاي خنثي کردن تهديدات فراگير هسته اي پيونگ يانگ و ايجاد بازدارندگي قاطع و تعيين کننده در مقابل تهديدات، به روند نوسازي تسليحات هسته اي تاکتيکي و استراتژيک ايالات متحده سرعت دهد.
در اين راستا موضع ترامپ در قبال آزمايش هسته اي کره شمالي، مبتني بر اقدام متقابل و آمادگي استفاده از "تمام توان هسته اي" در برابر پيونگ يانگ و نيز اعمال تحريمهاي بيشتر عليه اين کشور بود. بدين ترتيب واشنگتن ظاهرا موضع واکنش قاطع و حتي حمله پيش دستانه را در صدر اولويت هاي نظامي خود در قبال کره شمالي قرار داد.با اين حال اقدامات پنهاني براي مذاکره با کره شمالي به منظور توافق با پيونگ يانگ را نيز در دستور کار قرار داده بود.به رغم افزايش حملات لفظي و ديپلماتيک بين دو کره و نيز بين کره شمالي و جنوبي ، در پشت پرده مذاکرات پنهاني بين پيونگ يانگ و واشنگتن در جريان بوده است.
همچنانکه شاهد سفر مخفيانه مايک پمپئو رئيس وقت سازمان اطلاعات مرکزي آمريکا (سيا) و وزير امور خارجه کنوني آمريکا در آوريل 2018 به کره شمالي بوديم که اخيرا کاخ سفيد تصاوير مربوط به ديدار کيم جونگ ايل و پمپئو را منتشر کرد.

جمع بندي
ديدار سران دو کره در روز جمعه 7 ارديبهشت در واقع مقدمه ديدار تاريخي و بي سابقه بين کيم جونگ ايل رهبر کره شمالي و دونالد ترامپ رئيس جمهوري آمريکا است. اين مساله نشان مي دهد که به رغم قدرت نمايي ها و تهديدات شديد ترامپ عليه کره شمالي ، وي در چارچوب رويکرد عمل گرايانه خودکه ناظر بر تجاري سازي سياست خارجي است ، در واقع به دنبال معامله با پيونگ يانگ است.
از سوي ديگر کيم جونگ ايل رهبر جوان و ريسک پذير کره شمالي با نگاه محاسباتي و دور نگرانه تلاش کرد تا ظرف يکسال اخير با انجام حداکثر آزمايش هاي هسته اي و موشکي و نمايش قدرت خود براي مورد اصابت قرار دادن آمريکا با موشکهاي مجهز به کلاهک هسته اي ، تهديدي واقعي و تاثير گذار را عليه آمريکا به نمايش بگذارد به نحوي که تصميم سازان در واشنگتن با توجه به اين واقعيت ناچار شوند تا در هر اقدام احتمالي عليه پيونگ يانگ ، عامل تهديد هسته اي کره شمالي را مد نظر قرار دهند.
بهرحال سران دو کره توافق کردند که تا پايان سال 2018 توافق صلح را امضاء کنند و در راستاي غير هسته اي کردن شبه جزيره کره تا آخر سال جاري ميلادي تلاش کنند. هم چنين کره شمالي قول داده تا مرکز آزمايش هسته اي خود را تعطيل کند. در اين راستا رهبر کره شمالي اعلام کرد اين کشور به بازرسان بين المللي اجازه خواهد داد در مه 2018 شاهد بسته شدن مراکز آزمايش هسته‌اي اين کشور باشند.عملي شدن اين توافقات مسلما گام بزرگي در مسير کاهش تنش ها در شبه جزيره کره و نيز برقراري صلح دائم در اين منطقه خواهد بود.
===================================
نويسنده: دکتر سيد رضا ميرطاهر- کارشناس سياست بين الملل .
.