ترامپ و پایان دوره آمریکایی در عرصه بین الملل

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما ،ترامپ شاید درست می گفت که او یک آشفتگی را به ارث برده است. در ژانویه 2017، وقتی او پا به کاخ سفید گذاشت، سیاست خارجی آمریکا اگر نمی توان ادعا کرد که در بحران به سر می برد، دست کم می توان گفت، با مشکلات جدی مواجه بود. ظهور چین به عنوان یک رقیب قدرتمند اقتصادی و حتی نظامی برای آمریکا، روسیه ای که گفته می شد در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا مداخله کرده و حتی در پیروزی ترامپ نقش داشته است، مشکلاتی که در منطقه غرب آسیا وجود داشت، بویژه جنگ داخلی در سوریه و حملات نظامی عربستان به یمن و در نهایت اقتصاد جهانی شده که منافع آمریکا را تامین نمی کرد. آمریکا دیگر در عرصه بین الملل ضعیف شده بود و ترامپ ادعا می کند که برای احیای دوره آمریکایی آمده است، اما برخی می گویند او همان کسی خواهد بود که پایان دوره آمریکایی را رقم خواهد زد.
در این مقاله به این سئوال پاسخ داده می شود که آیا پایان دوره آمریکایی در عرصه بین الملل فرا رسیده است؟

آغاز افول رهبری جهانی آمریکا
زمانی دیپلماسی آمریکایی بر ضرورت توافقنامه های چندجانبه در موضوعاتی نظیر تجارت، آب و هوا، امنیت منطقه ای و کنترل تسلیحاتی تاکید می کرد و آمریکایی ها همواره ادعا می کردند که نظم بین المللی مقررات- پایه هستند. اما دیگر آن روزها سپری شده است. دیگر نه تنها، چین، روسیه و آلمان می توانند در زمینه نقش جهانی با آمریکا برابری کنند، که کشورهای دیگری نظیر هند و جمهوری اسلامی ایران نیز ادعا کنند که می توانند در مسائل منطقه ای و بین المللی بیش از آمریکا ایفای نقش کنند.
نتایج نظرسنجی گالوپ منتشر شده در ماه ژانویه 2018، حاکی از این بود که نقش رهبری آمریکا در جهان از 48 درصد در دوره اوباما به 30 درصد در دوره ترامپ رسیده است که پایین ترین میزان درباره نقش آمریکا در عرصه بین المللی از زمانی بوده است که گالوپ این نظرسنجی را انجام می داد. نکته قابل تامل بهبود رتبه آلمان است که با 41 درصد در جایگاه اول و چین با 31 درصد در جایگاه دوم قرار گرفته و بعد از آن آمریکا قرار داد. نکته قابل توجه دیگر در این نظرسنجی این است که آمریکا بیشترین اعتبار خود را در میان متحدانش در کشورهای غرب اروپا، استرالیا و آمریکای لاتین از دست داده است.
در میان کشورهای غرب اروپا نیز بیشترین افول اعتبار رهبری آمریکا در انگلیس دیده می شود که در مقایسه با نظرسنجی قبلی در میان مردم انگلیس 26 درصد کاهش یافته است.

جوزف نای، یکی از اندیشمندان لیبرال آمریکایی در مقاله ای برمبنای این نظرسنجی، قدرت نرم آمریکا در عرصه جهانی را رو به افول توصیف کرده است. نای می نویسد، مدافعان ترامپ، می گویند، قدرت نرم اهمیت چندانی ندارد و بودجه قدرت سخت را افزایش می دهند. روزنامه هافینگتون پست در مقاله ای نوشت، افول رهبری جهانی آمریکا تنها چیزی است که آمریکایی ها نمی خواهند.
بسیاری از ناظران سیاسی معتقدند، ‌از زمان ریاست جمهوری جورج بوش پسر، آمریکا در عرصه بین الملل بی اعتبار شده است و دیگر نمی تواند نقش قاطعانه ای در تحولات بین الملل داشته باشد. طرح دولت بوش برای به اصطلاح جنگ علیه تروریسم با بدنامی ها و رسوایی ها نظیر زندان های مخفی سازمان سیا، شکنجه و بدرفتاری با زندانیان در هم آمیخت. افغانستان برای نیروهای آمریکایی و هم پیمانانش به باتلاق تبدیل شد. در عراق، نیز رفتار سربازان آمریکایی به گونه ای بود که به جای آنکه عراقی ها آنها را ناجی بدانند، بیگانگانی می دانستند که باید از کشورشان خارج شوند و در این کشور به جز خرابی، بی ثباتی و ناامنی، سوء مدیریت را نیز به ارث گذاشتند.
سیاست های دولت اوباما در عرصه بین المللی که مقامات کاخ سفید آن را "رهبری از پشت سر" می نامیدند، اوضاع را بسیار بدتر کرد. این سیاست که مداخله در تمامیت ارضی کشورهای دیگر از طریق کمک های نظامی و سیاسی به مخالفان بود، فقط در سوریه دست کم نیم میلیون کشته و چند میلیون مجروح و معلول برجای گذاشت و خرابی های بسیار زیادی به بار آورد. در نتیجه این سیاست، دست کم پنج میلیون سوری از کشورشان فرار کردند و دامنه بحران کل منطقه غرب آسیا و حتی اروپا را نیز دربرگرفت.
آمریکا در این شرایط بود که ترامپ آن را تحویل گرفت. او نیز به جای حل ریشه ای مشکلات سیاست خارجی آمریکا، مسائل دیگری برای آن به وجود آورد. ترامپ اعلام کرد که قصد دارد در مرزهای جنوبی با مکزیک دیوار بسازد و هزینه ساخت این دیوار را هم باید مکزیکی ها بپردازند و در یک فرمان اجرایی از ورود مسلمانان به آمریکا جلوگیری کرد. ترامپ همچنین با سخنرانی های خودش دیپلماسی آمریکا را در عرصه جهانی به چالش کشید و بدون توجه به جایگاهش به عنوان رئیس جمهوری آمریکا، از توئیتر برای انتشار تراوشات ذهنی اش استفاده کرد.

ترامپ و نشانه های افول  
ترامپ به عنوان چهل و پنجمین رئیس جمهوری آمریکا را برخی آخرین فرمانده امپراتوری آمریکا تصور می کنند. ترامپ با شعار اول آمریکا، عملا به جهانیان این گونه القا کرد که شهروندان آمریکایی، شهروند درجه یک هستند و بقیه مردم جهان شهروندان درجه دو محسوب می شوند.
یکی از نشانه های افول اعتبار رهبری آمریکا در عرصه بین الملل، نوع رفتار رهبران جهان با ترامپ است. در آخرین تحول، ژان کلود یونکر، رئیس کمیسیون اروپا در نشست مشترک در واشنگتن بر سر مناقشه تعرفه با اروپا از دست دادن با ترامپ خودداری کرد. در نشست های متعددی که در دو سال گذشته از زمان پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری گذشته است، نیز کاملا واضح است که رهبران جهان او را جدی نمی گیرند.
شاید به همین دلیل است که ترامپ برای جلب توجه آنها، تصمیمات مناقشه برانگیزی نظیر خروج از برجام و یا اعمال تعرفه بر کالاهای وارداتی به آمریکا و یا لفاظی با کره شمالی و در نهایت امضای یک توافق نیم بند با این کشور اتخاذ می کند.
سیاست های ترامپ بویژه شعار اول آمریکا، این باور را به متحدین واشنگتن القا کرده است که آمریکا جز به منافع خودش فکر نمی کند و وزارت خارجه آمریکا دیگر نقش مهمی در این کشور ندارد.
در حال حاضر بسیاری از هم پیمانان آمریکا به منتقدین سیاست خارجی فعلی آمریکا پیوسته اند. آنها بر این باورند که آمریکا در گذشته نفوذ بسیار زیادی بر تحولات بین المللی و در نهادهای سراسر جهان داشت و این نفوذ در حال حاضر به شدت ضعیف شده است.
سوزان رایس، مشاور امنیت ملی اوباما درباره افول رهبری جهانی آمریکا در توئیترش نوشت:‌ تاثیرات انباشته سیاست های ترامپ و تصمیمات نادرست و احمقانه از قبیل خروج غم انگیز از توافقنامه پاریس بر خلاف سیاست رهبری آمریکا بر جهان است.
جان ایکنبری، یکی از اساتید مشهور روابط بین الملل در دانشگاه پرینستون می گوید، ترامپ علاقه بسیار شدیدی برای مخالفت با همه ایده هایی است که نظام بین الملل پساجنگ پشت سر گذاشته است. او در مقاله ای در فارن افرز نوشت: هم در عهد قدیم و هم در دوره مدرن، قدرت های بزرگ، نظم را در عرصه بین المللی حکمفرما می کردند. این تمدنها به تدریج می مردند، اما هیچ تمدنی مثل آمریکای ترامپ خودکشی نمی کرد.
برخی ناظران نشست گروه هفت را نمایشی از ضعیف شدن رهبری آمریکا در عرصه نظام بین الملل می دانند. در نشست گروه هفت، برای اولین بار رهبران جهان، مخالفت علنی خود با سیاست های آمریکا را آشکار کردند.
رفتار آمریکا با سازمان تجارت جهانی، صندوق بین المللی پول، سازمان ملل و پیمان آتلانتیک شمالی موسوم به ناتو، متحدین این کشور را نگران کرده است.

رقبای رهبری جهانی آمریکا
رهبران جهان فکر می کنند هرچند می توانند از ترامپ استفاده کنند اما در عین حال از این پس نمی توانند روی او و به طور کلی آمریکا حساب کنند. به همین دلیل به تشکیل ائتلاف ها و اتحادهای جدید روی آورده اند که بتواند اقتصاد و سیاست بین الملل را با عبور از آمریکا مجدد ساماندهی کنند. در این شرایط چین، قابلیت و ظرفیت به دست گرفتن رهبری جهانی را دارد. در نشست جهانی اقتصاد در داووس سوئیس در ماه ژانویه 2017، طرحی را برای رهبری جهانی مطرح کرد که مورد استقابل ثروتمندان و مقامات قدرتمند جهان قرار گرفت. در ماه مارس، کانادا رسما به بانک توسعه ای منطقه ای چین پیوست؛ همان بانکی که اتفاقا اوباما آن را یکی از ابزارهای نفوذ چین در جهان می دانست. استرالیا، انگلیس، آلمان و فرانسه از اعضای موسس این بانک هستند و آمریکا در آن هیچ جایگاهی ندارد. در ماه ژوئیه همان سال نیز ژاپن و اتحادیه اروپا به توافق تجارت آزاد دست یافتند که جایگزینی برای توافق ترنس پاسیفیک محسوب می شد و ترامپ آن را متوقف کرده بود.
آلمان و روسیه نیز در حال حاضر خود را در قامت رهبری جهانی می بینند. اما آنها به تک قطبی اعتقاد ندارند، بلکه چندجانبه گرایی را ترویج می کنند و برخلاف آمریکا شعارهای برتری جویی و استثنا بودن آمریکایی ها را مطرح نمی کنند.

جمع بندی
بسیاری از کارشناسان سیاست خارجی بر این باورند که نفوذ آمریکا در عرصه بین المللی به شدت رو به افول است. این دیدگاه در میان نویسندگان، دانشگاهیان، محققان و حتی برخی دولتمردان آمریکا و همه کسانی که مسائل بین المللی را از نزدیک رصد می کنند وجود دارد که کشورشان دیگر بر روی سکوی اول رهبری بین المللی قرار ندارد. تام فریدمن، محقق آمریکایی می گوید، ما با خطر از دست دادن قدرت آمریکا در سطح جهانی مواجه هستیم.
چین ممکن است خودش را در مسائل تغییرات آب و هوایی و اقتصاد جهانی در جایگاه رهبری قرار دهد. روسیه هم می تواند در درگیری های سوریه نقش پررنگ تری ایفا کند. ناتو هم از این پس بیشتر بر روی فرانسه و آلمان تکیه می کند.
در نهایت می توان گفت، از نظر بسیاری از دولت ها و ملت های جهان، آمریکا دیگر نقش رهبری جهانی را ندارد و حتی احتمال دارد که در آینده نزدیک این رهبری را دوستان و متحدان آمریکا در کنار دشمنانش به عهده بگیرند. البته این وضعیت، مولد تقویت چندجانبه گرایی خواهد شد که می تواند وضعیت بهتری را برای آینده جهان رقم بزند. برخی ناظران سیاسی معتقدند، سیاست های ترامپ یک عدم قطعیت و نوعی آنارشی را در عرصه بین الملل به وجود آورده است که عملا در آن، هیچ قدرتی نمی تواند فصل الخطاب باشد.
======================
نویسنده: تهمینه بختیاری - کارشناس مسائل بین المللی .
.