پاکستان و چالش روابط با عربستان

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما ،ورود عمران خان به صحنه قدرت در پاکستان، این دیدگاه را تقویت کرد که نخست وزیر جدید مستقل تر ، مردمی تر و جوان پسند تر است. این تصور در حوزه سیاست خارجی نیز مطرح بود، اما با گذشت حدود دو ماه خطوط سیاست منطقه ای اسلام آباد مشخص تر شد.سفر عمران خان به عربستان و دیدار با ملک سلمان و سفر به ابوظبی، نشان داد که رویکرد سنتی نزدیکی به سعودی ها و امارات عربی هنوز پابرجاست.

اعتراضات زودهنگام

اما شاید زود بود تا اعتراضات ضد دولتی احزاب ضد عمران خان و تحریک انصاف شکل بگیرد. محور اعتراض آنها نزدیکی بی محابای نخست وزیر به عربستان و علاقه متقابل ریاض به کمک های مالی به پاکستان بود.
طی چند روز گذشته سران دو حزب مردم و نواز که اینک علیه دولت پاکستان متحد شده‌اند، اعلام کردند: "پرداخت وام از سوی عربستان مشکوک است" و دولتمردان باید خواسته‌های حکومت سعودی را مطرح کنند. «مریم اورنگزیب» سخنگوی حزب نواز تصریح کرد: امکان ندارد عربستان بدون داشتن درخواستی به ما وام دهد و به همین دولت پاکستان باید خواسته های آل سعود را به صورت شفاف اعلام کند.یکی ازاعضای ارشد حزب مردم نیز گفت: ما نمی‌دانیم دولت سعودی در قبال چه خواسته هایی حاضر شده است ۱۲ میلیارد دلار به ما وام دهد و این قابل پذیرش نیست.
بخشی از مبلغ این وام بصورت سرمایه گذاری و بخش دیگر به صورت تامین انرژی است.
پاکستان با بحران اقتصادی شدیدی مواجه است و برای دریافت کمک به عربستان سعودی امید وار است. حال آنکه عربستان قول داده به مدت یک سال، سه میلیارد دلار در بانک های پاکستانی سپرده گذاری کند تا این کشور بتواند ذخایر ارزی خود را افزایش دهد و نیز محموله های نفتی به ارزش سه میلیارد دلار با پرداخت اقساطی به مدت یک سال به پاکستان ارسال کند.
عمران خان قرار است به منظور دریافت کمک مالی بیشتر از چین، اوایل ماه آینده میلادی به این کشور نیز سفر کند.

اتحاد ضد تحریک انصاف
مسئولین دو حزب مسلم لیگ نواز و مردم که علیه حکومت حزب تحریک انصاف ائتلاف تشکیل دادهاند سخنان «عمران خان» نخست وزیر پاکستان را در مورد بهبهود وضعیت اقتصادی کشور رد کردند.
اعضای ارشد حزب نواز با اشاره به نقش مخرب عربستان در پاکستان،می گویند امکان ندارد عربستان بدون داشتن طرح و مقصودی به ما وام دهد، ازاینرو دولت پاکستان باید خواستههای آل سعود را به صورت شفاف اعلام کند.
مخالفان دولت بر وعده های انتخاباتی عمران خان اشاره می کنند و تحقق آنها را دور می دانند.
احزاب مخالف بر این باورند که سیاست های مهم، همچون دریافت وام باید با مشورت پارلمان انجام شود و مشخص نیست چرا دولت این موضوع را با نمایندگان مردم مورد مشورت و بررسی قرار نداد.؟! و یا آنکه چرا عمران خان تصمیم گرفت به جای گرفتن وام از صندوق بین المللی پول این مبلغ را از طریق دولت سعودی تامین کند.؟!
هرچند وزیر خارجه پاکستان در پاسخ به احزاب مخالف اعلام کرد: عربستان هیچ خواسته‌ای در قبال پرداخت وام ندارد.

مشکلات اقتصاد داخلی
پاکستان با جمعیتی حدود 200 میلیون نفر و رشد اقتصادی ناچیز ، با چالش های جدی مواجه است .نخست وزیر پاکستان امروز با تنوعی از مشکلات اقتصادی، تروریسم، بدهی خارجی وکمبود آب روبروست که به باور کارشناسان چاره ای جز درخواست کمک از دیگر کشورها و مجامع نظیر صندوق بین المللی پول ندارد.
سفر اخیر عمران خان به عربستان و امارات نشان داد پاکستان بیش از پیش به کمک های مالی در قالب وام و سرمایه گذاری نیاز دارد.
از زمان اشغال افغانستان توسط ارتش اتحاد شوروی در اوایل دهه 1980، دولت ریاض یکی از حامیان مالی شبه نظامیان طالبان و بخشی از مجاهدین افغانستان بود. در این میان گذرگاه های شمالی پاکستان اصلی ترین راه برای ارسال پول و اسلحه برای نیروهای افغانستانی به شمار می رفت.

دیدگاه ریاض
به باور سعودی ها، پاکستان یک کشور مسلمان با قدرت نظامی و هسته ای است که گاهی به عربستان کمک های فنی و نظامی می رساند.
براساس یک واقعیت تاریخی و سیاسی-تلقی ریاض از کشور پاکستان-یک کشور نیازمند و مستاصل است که باید هنگام روی کار آمدن دولت جدید در اسلام آباد، آن را کنترل کند. از اینرو می توان نخستین سفر عمران خان به عنوان نخست‌وزیر جدید به ریاض را در همین چارچوب بررسی کرد.
این در حالیست که در طول تبلیغات و رقابت های انتخاباتی اخیر در پاکستان، منابع عربستانی از حزب مسلم لیگ شاخه نوازشریف یعنی یکی از رقبای اصلی حزب تحریک انصاف عمران خان، حمایت می کردند.
اما پس از پیروزی حزب تحریک انصاف، ریاض با یک چرخش استراتژیک، به عمران خان چراغ سبز نشان داد.
این سیاست عربستان ناشی از 3 واقعیت است:

1-نگرانی از تضعیف طیف های سیاسی و فرقه ای وابسته به سعودی ها در داخل پاکستان.

2-نگرانی شدید عربستان از مناسبات نزدیک پاکستان و ایران و اینکه این موضوع سبب تضعیف منافع سعودی ها خواهد شد.

3-دغدغه ریاض از نفوذ چین در ساز وکار اقتصادی پاکستان و سست شدن وابستگی اسلام آباد به عربستان.
در عین حال نواز شریف نخست وزیر سابق پاکستان از روابط بسیار خوبی با دولت سعودی برخوردار بود.

""از سوی دیگر کسری تراز مالی دولت پاکستان در سال جاری با 43درصد رشد نسبت به سال گذشته به 18میلیارد دلار رسیده است.
گزینه‌های پیش روی دولت او استقراض از صندوق بین‌المللی پول برای سیزدهمین‌بار طی سه دهه گذشته یا استقراض از چین است، در این میان، عربستان نیز می‌تواند به عنوان یک بازوی حمایتی به رونق اقتصادی پاکستان کمک کند.
عربستان‌سعودی پیش از این نیز با وام های خود به اقتصاد پاکستان کمک کرده است به عنوان مثال، سال 2014 درست پس از وام صندوق بین‌المللی پول به پاکستان، عربستان‌سعودی نیز وام یک میلیارد و 500 میلیون دلاری برای تقویت ارزش برابری روپیه پاکستان به این کشور داد.""

( http://www.irna.ir/fa/News/83040196 )

استقلال نسبی در سیاست خارجی پاکستان
بر خلاف سیاست داخلی، دستگاه سیاست خارجی پاکستان دارای استقلال عمل بیشتری در جهت گیری هاست.
هرچند ارتش نقش موثری در تعیین استراتژی ها دارد اما آنچه به عنوان چند جانبه گرایی می گوییم، تقریبا مصداق سیاست خارجی آن کشور است.
از جمله شواهد این واقعیت موارد ذیل است :

1-گسترش مناسبات با ایران و حمایت اسلام آباد از توافق هسته ای (برجام). دولت جدید بارها برجام را برای تقویت امنیت و صلح جهانی مهم و موثر اعلام کرده و طرف های توافق خواسته به تعهدات خود در قبال ایران پایبند باشند.این رویکرد پاکستان مورد انتقاد عربستان بوده است.
به طور کلی در سیاست خارجی پاکستان، ایران و عربستان کشورهایی هستند که باید با هرکدام به توازن رابطه داشت.

2- هر چند برخلاف فشارهای ریاض، پاکستان حاضر به تعطیل کردن سفارت خود در سوریه نشد.

3-به موازات این رخدادها، اسلام آباد با برنامه های عربستان در بحران یمن نیز همسو نبود. جالب آنکه در اوایل دولت قبلی، نواز شریف مایل به همراهی با ائتلاف سعودی برای حضور پاکستان در بحران یمن بود، اما با مخالت های شدید مجلس و به ویژه حزب تحریک انصاف به رهبری عمران خان، مواجه شد. بعدها دولت و مجلس اعلام کردند پاکستان مایل به همراهی با سعودی ها در بحران یمن نیستند.

جمع بندی
پاکستان با تمام چالش های پیش روی، همچنان یک متغیر تعیین کننده در مناسبات جنوب و غرب آسیاست . پاکستان هرچند کشوری قدرتمند به شمار نمی رود اما ژئوپلتیک و نزدیکی اسلام آباد به هرکشوری در منطقه می تواند دایره نفوذ و اثر بخشی آن کشور را بیشتر کند.
چند جانبه گرایی این کشور تاکنون مانع از وابستگی مستقیم اسلام آباد به یک دولت خاص شده، اما این رویکرد باید براساس منافع و امنیت ملی و واقعیات جهان سیاست ادامه داشته باشد.
در عین حال روشن شدن اهداف ریاض در پاکستان و نیز تداوم مخالفت های احزاب، رسانه ها و پارلمان با سیاست های نخست وزیر مبنی بر نزدیکی به عربستان، می تواند قابلیت چند جانبه گرایی و عقلانیت در تصمیم گیری های دولت پاکستان را تقویت کند./
========

نویسنده : محمد حسینی پور - پژوهشگر سیاست استراتژیک.
.