نيجريه،کشتار شیعیان و عوامل داخلی و بیرونی موثر در آن ( قسمت اول)

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما ،جامعه دردمند و در عین حال پویا و منسجم شیعیان تانزانیا طی روزهای گذشته در سایه سکوت حامیان به اصطلاح حقوق بشر غربی بار دیگر آماج حملات خشونت بار ارتش نیجریه قرار گرفت.طی این حملات که به بهانه برگزاری راهپیمائی بدون مجوز اربعین و در شهر ابوجا پایتخت صورت گرفته است تاکنون بیش از چهل و پنج نفر کشته و ده ها تن نیز زخمی شده اند.
این در حالی است که راهپیمائی اربعین شیعیان هرساله در شهرهای مختلف نیجریه انجام و هیچ گاه مجوزی برای این مراسم دینی صادر نمی شده است. شدت عمل نیروهای امنیتی نیجریه در مقابله با شیعیان صلح جوی این کشور که طی چند سال گذشته به اوج خود رسیده و دهشتناک ترین آن کشتار یک هزار نفر از شیعیان بی گناه شهر زاریا در دسامبر 2015 میلادی ، مجروحیت و حبس خانگی شیخ ابراهیم زاکزاکی رهبر نهضت تشیع و همسر وی و سپس حبس خانگی آنها بوده است اکنون این سئوال را در اذهان عمومی ترسیم می نماید که چرا دولت و نیروهای امنیتی این کشور با جامعه شیعی این کشور که همواره مشی و منشی صلح جویانه را در پیش گرفته اند این گونه بی رحمانه رفتار می کنند .

جريان قدرتمند شيعه در نيجريه
در پاسخ به این پرسش کنش گرانه و تامل برانگیز باید گفت نهضت پویای تشیع در کشور نیجریه با پیروانی نزدیک به ده میلیون نفر مهم ترین و منسجم ترین اقلیت شیعی در سرتاسر قاره آفریقا محسوب می شود که طی چهل سال گذشته فراز و نشیب های زیادی را پشت سر نهاده است . جریان شیعیان نیجریه تحت عنوان " حرکت اسلامی شمال نیجریه " از بدو تاسیس به موفقیت های والایی نائل گشته و با وجود ضربات سهمگینی که در طول چند دهه اخیر بر آن وارد آمده است همچنان با صلابت و استوار به مسیر پر تلاطم خود ادامه می دهد .
سخن گفتن از حرکت اسلامی شمال نیجریه مجال زیادی می طلبد با این حال بصورت خلاصه می توان گفت تشیع در کشور نیجریه ریشه در تاریخ این کشور داشته و اندیشه های دینی مبتنی بر مهدویت از صدها سال پیش در نیجریه وجود داشته است . نهضت تشیع در نخستین سال های دهه 1980 میلادی سرانجام تحت رهبری عالمی متقی ، تحصیلکرده و پرهیزکار به نام شیخ ابراهیم یعقوب زاکزاکی دوره نوینی از فعالیت و پویائی خود را اغاز نمود که این مسیر رو به رشد همچنان در جریان است.
شیخ زاکزاکی با شورآفرینی در بین مسلمانان ایالات شمالی و با بهره گیری از پتانسیل نهفته در اعماق وجود آنها ، پیروان دین اسلام را به سوی مذهب اهل البیت (ع) رهنمون ساخته و پس از طی فراز و نشیب های بی شمار و با تکیه بر ایمان استوار خود و کمک و مساعدت معدودی از یاران وفادارش اندک اندک مذهب تشیع را به عموم مسلمانان نیجریه معرفی کرد . نهضت تشیع در دهه های 1990 و 2000 به اوج بالندگی خود رسیده و با استقبال گسترده بسیاری از مسلمانان ایالات کانو ، کاتسینا وکادونا و صدها هزار نفر از مسلمانان شهری و روستایی، رسما در سلک مستبصران(تازه شيعه شده، نو شيعه)جای گرفتند .

محدوديت هاي حکومتي
هرچند نهضت حرکت اسلامی شمال نیجریه طی چهار دهه گذشته به موفقیت های قابل توجهی نائل آمده است با این حال جمعیت عظیم شیعیان این کشور علیرغم خط و مشی صلح آمیز و صلح طلبانه خود همواره از سوی دولت و دستگاه های امنیتی در محدودیت های جدی قرار داشته و توطئه های فراوانی فراروی آنها طراحی شده است.
از جمله این توطئه ها می توان به زندانی نمودن شیخ زاکزاکی در مقاطع زمانی مختلف ، متهم ساختن وی به تلاش برای براندازی دولت های وقت ، ارتباط با کشورهای خارجی و اخذ کمک های مالی از برخی کشورهای اسلامی – بدون ارائه هرگونه مستندات- در دهه های 1980 و 1990 میلادی اشاره کرد.
راهبرد دولت و ارتش نیجریه در دهه های 2000 و 2010 میلادی در قبال شیعیان این کشور به مقابله خونین با تظاهرات آرام و مسالمت جویانه و سرکوب راهپیمایی های شیعیان حتی اجتماعات و گردهمائی های کوچک آنها تغییر یافت و این راهبرد سرکوب گرایانه رنگ خشونت بخود گرفت . در راستای این سیاست نوین ، دولت نیجریه از اوایل دهه 2010 کشتار مسلمانان شیعه را در دستور کار خود قرار داده و با حملات وحشیانه به راهپیمایی آرام شیعیان در سال های 2013 و 2014 میلادی ده ها نفر از اعضاء " حرکت اسلامی شمال نیجریه " را به قتل رساند . این اقدامات ایضائی در سال 2015 به اوج خود رسید و در نهایت منجر به قتل عام یک هزار نفر از شیعیان در شهر زاریا ( به بهانه واهی مسدود ساختن مسیر حرکت فرمانده ارتش نیجریه) ، مجروح ساختن شیخ زاکزاکی رهبر نهضت حرکت اسلامی شمال نیجریه و قتل سه فرزند پسر وی ، انهدام تمام تاسیسات متعلق به شیعیان منجمله حسینیه عظیم و باشکوه در شهر زاریا گردید .

محکوميت هاي جهاني کشتار شيعيان
هرچند قتل عام شیعیان زاریا با واکنش های گسترده ای در سطح جهان -منجمله محکومیت این اقدام توسط دولت های اسلامی و سازمان عفو بین المللی- مواجه شده و حتی دیوان کیفری بین المللی لاهه نیز با احضار وزیر دادگستری نیجریه در نهایت خواستار توضیح جدی دولت نیجریه در مورد این کشتار گردید با این حال سیاست خشونت آمیز دولت نیجریه در قبال شیعیان نیجریه در سال های 2016 و 2017 میلادی تداوم یافت . در راستای این راهبرد سرکوب گرایانه ، دولت نیجریه در سال 2016 میلادی یکصد نفر از عزاداران شیعه شهر کانو را در جریان راهپیمائی نمادین اربعین این شهر بی رحمانه به قتل رساند و در مراسم اربعین سال 2017 نیز چند نفر از شیعیان در اثر حملات پلیس در زاریا و کاتسینا مجروح شدند.
رویکرد خشن ارتش و پلیس نیجریه در قبال نهضت حرکت اسلامی شمال نیجریه همچنان ادامه دارد و مقامات سیاسی دولت های فدرال نیجریه همچنان از اعطای هرگونه مجوز برگزاری مراسم و مناسبات مذهبی به شیعیان این کشور خودداری می کنند .

دلایل برخورد خشونت بار دولت
در ارتباط با دلایل برخورد خشونت بار دولت با شیعیان نیجریه و غیرقانونی اعلام کردن فعالیت های نهضت حرکت اسلامی نیجریه باید گفت بخش مهمی از این امر به عوامل داخلی و بخشی نیز به عوامل بیرونی بازمی گردد.
عوامل عمده درونی عبارتند از :

1-هراس دولت از محبوبیت عظیم شیخ زاکزاکی در بین جمعیت 90 میلیونی مسلمانان کشور نیجریه

2-بیم دولتمردان از افزایش هدفمند تعداد شیعیان در سرتاسر نیجریه

3-تلاش برای محدود ساختن روند رو به رشد فعالیت های دینی تبلیغی نهضت حرکت اسلامی نیجریه

4-تلاش برای ارائه تصویری مخدوش از شیعیان نیجریه به عنوان عناصر ناامن کننده امنیت عمومی کشور

5-متهم ساختن شیعیان به تلاش برای تاسیس "دولتی در درون دولت"

6-کوشش برای فراگیر ساختن اندیشه شیعه هراسی در سطح جامعه نیجریه

7-حذف تدریجی شیخ ابراهیم زاکزاکی از مسیر رهبری نهضت تشیع و منحرف ساختن نهضت تشیع از مسیر اصلی.
============

نويسنده: امیربهرام عرب احمدی،کارشناس و مدیر گروه مطالعات جنوب آفریقا، دانشگاه تهران.
.