نمايي از سياست نگاه به شرق عربستان سعودی

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا و سيما؛ سیاست آسیای جنوبی و شرقی عربستان سعودی، تاکنون همه انتظارات ریاض را برآورده نکرده است، به ویژه در خصوص پاکستان که به لحاظ استراتژیک جایگاه مهم تری دارد. سفر اخير بن سلمان ولیعهد سعودی به پاکستان، هند و چین، از چهار جنبه محیطی قابل ملاحظه است:

یک، افزایش سطوح اختلاف میان دهلی و اسلام آباد 
دو، حضور فزاینده سیاسی و تجاری چین در پاکستان
سوم، آنکه افزایش تنش عربستان سعودی با تعداد زیادی از بازیگران منطقه ای، آن رژیم را در خاورمیانه و صحنه بین المللی دچار انزوا کرده است.
چهارم، قتل خاشقجی و دخالت مستقیم محمد بن سلمان ولیعهد و وزیر دفاع عربستان سعودی در آن ماجرا که باعث شد از 2 اکتبر 2018 تا کنون اعتبار ریاض و شخص وی به شدت آسیب ببیند. بنابراین برای جبران بخشی از آن صدمات، بن سلمان به کشورهای آسیایی روی آورده است.

ارزش استراتژیک اسلام آباد برای ریاض
سفر اخیر ولیعهد عربستان به پاکستان نیز در چارچوب همین دیدگاه صورت پذیرفت. ریاض مصمم به ارسال کمک های چند جانبه به پاکستان است.

اما مسئله نگران کننده برای بسیاری از پاکستانی ها این است که سرمایه گذاری های سعودی الزاما در واکنش به درخواست اسلام آباد و تامین نیازهای این کشور صورت نگرفته باشد بلکه در واکنش به بحران سیاسی صورت گرفته باشد که طی چند ماه اخیر گریبانگیر ولیعهد سعودی شده است. می توان گفت، پاکستان به پول نیاز دارد و بن سلمان نیز به تایید و اعتبار بین المللی.

با وجود چالش های متعدد در جنوب آسیا، بندر گوادر مقصد نهایی کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC)،به شمار می رود.کارشناسان بر این باورند که سرمایه گذاری های هنگفت عربستان سعودی بتواند تلنگری باشد برای تقویت اقتصاد ضعیف پاکستان و نیز کمک هایی باشد برای چین. در رابطه با سرمایه گذاری سعودی ها در بندر گوادر پاکستان مقاومت هایی صورت گرفته و برخی از کشاورزان و صیادان منطقه نگران آن هستند که اجرای پروژه های مورد نظر در بلوچستان بر معیشت آنان در آینده تاثیر منفی بگذارد. اجرای طرح احداث پالایشگاه نیز با مخالفت های مردم منطقه روبرو شده است.

هند، یک شریک بزرگ
هند مقصد بعدی بن سلمان بود و دهلی از نتایج سفر محمد بن سلمان خشنود به نظر می رسید. سعودی ها وعده قراردادهایی به ارزش 100 میلیارد دلار به هندی ها دادند. محافل رسانه ای در هند می گویند نخست وزیر هند در فصل بهار، انتخابات را در پیش رو دارد و بنابراین می خواهد نقش یک دولتمرد را بازی کند.

در حال حاضر، حجم تجارت بین دو کشور 28 میلیارد دلار است و هند چهارمین شریک بزرگ تجاری عربستان سعودی است. هندوستان در عین حال هشتمین شریک استراتژیک عربستان سعودی است. دو میلیون و هفتصد هزار کارگر هندی در عربستان مشغول به کار هستند و بزرگترین گروه خارجی ساکن عربستان محسوب می شوند.

هندوستان از برقراری روابط نزدیک پاکستان با عربستان سعودی ناراحت است اما از لحاظ تامین انرژی نفت 20 درصد به عربستان سعودی وابسته است. به صورتی که مودی نخست وزیر هندوستان از سرمایه گذاری 70 درصدی عربستان سعودی در بزرگترین شرکت تولید کننده محصولات نفتی SABIC نیز خشنود است.

دو کشور در بخش سرمایه گذاری و همکاری امنیتی و مبارزه با تروریسم و افراط گری قراردادهای مهمی امضاء کردند. هندوستان آمادگی خود را برای کمک به عربستان سعودی در بخش گردشگری، تفریحات، بهداشت، انرژی خورشیدی و بادی و انتقال تکنولوژی اعلام کرده است. به طور کلی، محمد بن سلمان در روابط خود پاکستان و یا هندوستان، سیاست متعادل وحفظ موازنه قوا بین آنها را دنبال می کند.

چین و نیازهای استراتژیک
چین مقصد بعدی سفر بن سلمان بود و دیدار و گفتگو با مقامات پکن تاکیدی دیگر برگسترش روابط دو جانبه و توسعه مشارکت راهبردی دو کشور به شمار می رود. در همین خصوص سفر ولیعهد سعودی به منطقه در پی سفرهای ملک عبدالله و ملک سلمان به این کشورهای آسیایی قابل تحلیل است.

این در حالی است که چین قصد دارد همکاری در زمینه فناوري هاي پیشرفته را با عربستان ارتقاء دهد. اما در عوض انتظاردارد عربستان نیز فضای مناسب برای شرکت های چینی را فراهم کند. از نظر اقتصادی عربستان سعودی منابع مالی زیادی در اختیار دارد. این کشور می تواند منابع مالی مناسب  را در کشورهای منطقه سرمایه گذاری کند و در مقابل، منافع زیادی کسب کند. چین و هند، دو کشور مناسب  برای این سرمایه گذاری محسوب می شوند.

دیگر آنکه چین از نرخ رشد اقتصادی قابل ملاحظه ای برخوردار است. عربستان سعودی خواهان فروش مقادیر زیادی نفت به چین و هند است. از ديگر سو وضعيت اقتصادی عربستان به گونه ای است که دولت می خواهد اقتصادش خیلی به نفت وابسته نباشد و از اینرو به دنبال فن آوری و زیرساخت های جدید است. پکن و ریاض در همکاری با هم در تلاشند تا فرودگاه و خطوط راه آهن احداث کنند. دو طرف همچنین می خواهند در بخش ساخت مسکن همکاری کنند. چین از فن آوری و نیروی کاری لازم برخوردار است. این بهترین راه همکاری با عربستان سعودی است.

به باور چینی ها، پکن فرصت های زیادی در عربستان دارد و می تواند یک مرکز اقتصادی در منطقه دریای سرخ ایجاد کند.چین در این رابطه تجارب زیادی دارد که می تواند آنها را در اختیار عربستان قرار دهد.در رابطه با فن آوری های جدید نیز چین می تواند فرصت های زیادی را در اختیار عربستان قرار دهد.

به هر حال، دیدگاه عربستان سعودی به چین بیشتر از منظر تجاری و فن آوری هسته ای است. به باور ریاض، چین در حال حاضر در مقابل آمریکا ایستاده و در صحنه سیاست بین المللی نیز به قدرتی در حال اوج گیری تبدیل شده است. امروز چین خریدار اول نفت عربستان است. در عین حال، روابط پکن و ریاض در سال 2016 میلادی به سطح همکاری استراتژیک رسید و در سفر ملک سلمان پادشاه سعودی درسال 2017 به پکن، 45 قرارداد همکاری بین دو کشور امضاء شد. دو کشور از لحاظ سیاسی نیز در بیشتر موارد مواضع مشترکی دارند. عربستان از سیاست چین واحد قاطعانه حمایت می کند.

روند سیاست خارجی عربستان سعودی نشان دهنده آن است که طی دو دهه گذشته آن کشور به سمت شرق از جمله چین حرکت کرده است؛ زیرا این منطقه بازاری برای صادرات نفت آن است. به باور کارشناسان، عربستان با پیوستن به چین و قدرتهای بزرگ، سعی کرده قدرت تجاری خود را کامل کند و این نشان می دهد که روابط عربستان فراتر از چارچوب کشورهای عربی رفته است و احتمالا این کشور در پی متحدان اقتصادی و تجاری در آسیاست که لزوما با آمریکا دشمنی ندارند.

نیازهای نفتی چین
دیدار ولیعهد سعودی با شی جین پینگ رئیس جمهور چین در امتداد تقویت حضور چین را در خاورمیانه خواهد بود. این واقعیت یکی از اهداف مهم سیاست اقتصادی و تجاری پکن به شمار می رود. در جریان سفر بن سلمان، مقامات عربستان سعودی و چین قرارداد ساخت پالایشگاهی در چین به ارزش 10 میلیارد دلار امضا کردند.

شرکت ملی نفت عربستان سعودی، آرامکو، در روز پایانی سفر دو روزه محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی به چین، برای ساخت یک پالایشگاه و مجتمع فرآورده های پتروشیمی در چین به ارزش 10 میلیارد دلار امضا کرد. آرامکو توافق کرد سرمایه گذاری مشترکی با نورینکو، شرکت دولتی صنایع دفاعی چینی برای توسعه یک پالایشگاه و مجتمع فرآورده های پتروشیمی در شمال شرق چین انجام دهد، این پروژه بیش از 10 میلیارد دلار ارزش دارد.

آرامکو همچنین اعلام کرد چین و عربستان می خواهند شرکت مشترک پتروشیمی جدیدی به نام "هواجی آرامکو" تأسیس کنند که به ساخت پالایشگاهی با ظرفیت پالایش 300 هزار بشکه نفت در روز مبادرت ورزد. آرامکو بیش از 70 درصد از نفت خام مورد نیاز این مجتمع را که انتظار می رود در سال 2024 آغاز به کار کند، تامین خواهد کرد. در چارچوب ملاحظات استراتژیک، این سرمایه گذاری ها می تواند به عربستان سعودی کمک کند، جایگاه خود را به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت به چین- جایگاهی که روسیه در سه سال گذشته داشته است، بازپس بگیرد. 

نویسنده: سید محمد حسینی پور  پژوهشگر مسائل استراتژیک

­