انگليس بر سر سه راهي: خروج نرم؛ خروج سخت و يا همه پرسی دوم

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما؛ با وجود نزديک شدن به زمان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا ابهامات درباره چگونگی تحقق برگزیت همچنان باقی است.

طبق برنامه زمان بندی شده، بریتانیا قرار است در ساعت 11 روز 29 مارس از اتحادیه اروپا خارج شود. اما ترزا می نخست وزیر در همراه کردن هم حزبی هایش در جلب حمایت از توافق 600 صفحه ای با اتحادیه اروپا ناکام بوده است. برگزیت نه فقط حزب حاکم محافظه کار که حزب مخالف کارگر و بخش های مختلف اجتماعی و اقتصادی بریتانیا را به چالش کشیده است. بریتانیا هیچگاه در یک سده گذشته اینگونه دچار شکاف و بلاتکلیفی قرار نداشته است.

زمانی که همه پرسی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا در سال 2016 برگزار شد طرفداران برگزیت در حزب محافظه کار از بریتانیای جهانی سخن گفتند. آنها خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا را به مانند باز کردن غل و زنجیر و فرصتی برای احیای نقش جهانی بریتانیا تصور می کردند. امام اکنون تبعات غیرقابل پیش بینی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا به چالشی جدی برای ترزا می و هم حزبی های محافظه کارش و جرمی کوربین رهبر حزب کارگر تبدیل شده است.

بعد از رای مخالف نمایندگان مجلس عوام به توافقنامه دولت می با اتحادیه اروپا، نخست وزیر بریتانیا مجبور به عقب نشینی از مواضع خود شد تا بلکه فرصت بیشتری برای تحقق برگزیت به دست بیاورد. ترزا می در مدت باقیمانده به خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا برنامه زمانبندی شده را تعیین کرده است تا طبق این برنامه گامی به جلو برای تحقق برگزیت برداشته شود.

ترزا می حتی خود را برای خروج بدون توافق آماده کرده بود و برگزیت بدون توافق را بهتر از یک توافلقنامه بد می دانست. اما همراهی نکردن حتی برخی از اعضای کابینه می با خروج بدون توافق از اتحادیه اروپا، ترزا می را مجبور به عقب نشینی از مواضع خود و موافقت با به تاخیر انداختن خروج از اتحادیه اروپا کرده است.

نخست وزیر بریتانیا در عین حال از فرصت باقیمانده حداکثر استفاده را برای اصلاحاتی در توافقنامه با اتحادیه اروپا برای جلب رضایت هواداران سرسخت در حزب محافظه کار می کند. در چارچوب همین تلاش ها، «استفان بارکلی» وزیر برگزیت و «جئوفری کاکس» دادستان کل بریتانیا روز سه شنبه پنج مارس به بروکسل رفتند تا مذاکراتی در این خصوص با مقامات اتحادیه اروپا انجام بدهند. 

در صورتی که ترزا می موفق به اصلاحاتی در توافقنامه خروج با اتحادیه اروپا بشود قرار است در روز 12 مارس این توافقنامه دوباره در مجلس عوام به رای گذاشته شود. اگر نمایندگان مجلس عوام به این توافقنامه رای مخالف بدهند در روز 13 مارس خروج بدون توافق از اتحادیه اروپا به رای گذاشته می شود. اگر نمایندگان مجلس عوام به خروج بدون توافق نیز رای مخالف بدهند در روز چهاردهم مارس به تاخیر انداختن خروج و مذاکرات بیشتر با اتحادیه اروپا به رای گذاشته می شود. 

هدف ترزا می از ارائه این زمان بندی برای خروج از اتحادیه اروپا تحت فشار قرار دادن هوادارن سرسخت خروج است که تعدادشان به حدود 100 نفر در مجلس عوام می رسد. هم اکنون شکافي عمیق در داخل حزب محافظه کار وجود دارد و معلوم نیست کدام جریان سیاسی، طرفداران خروج نرم و یا طرفداران خروج سخت موفق به غلبه بر دیگری خواهد شد. اما یک نکته بدیهی است و آن اينکه فرصتی برای مبارزه باقی نمانده و زمان تصمیم گیری نهایی است. از میان سناریوهایی که برای سرانجام برگزیت مطرح شده است سناریو خروج بدون توافق کم رنگ تر از سناریوهای دیگر شده است.

طرفداران خروج نرم از اتحادیه اروپا در حزب محافظه کار و طرفداران برگزیت در حزب کارگر مخالف خروج بدون توافق بریتانیا از اتحادیه اروپا هستند. اگر در روز 12 مارس نمایندگان مجلس عوام به توافقنامه اصلاح شده رای ندهند و خروج بدون توافق آرای لازم را به دست نیاورد تاخیر در خروج از اتحادیه اروپا تنها گزینه باقیمانده برای محافظه کاران است.

تاخیر در خروج از اتحادیه اروپا احتمالا به مدت سه ماه خواهد بود. اما این سناریو نیز با موانعی روبرو است. یکی از این موانع ماده 50 پیمان لیسبون است. بر اساس این ماده کشورهای عضو این اتحادیه دو سال برای خروج از اتحادیه اروپا فرصت دارند. این فرصت در 29 مارس برای بریتانیا پایان می یابد.

مانع دیگر، انتخابات پارلمان اروپا در ماه می است. بریتانیا در حالی که همچنان عضو اتحادیه اروپا است نمی تواند در این انتخابات شرکت کند. برخی از سیاستمداران محافظه کار عملی شدن سناریو تاخیر در خروج از اتحادیه اروپا ابراز تردید کرده اند. لیام فاکس، وزیر تجارت بریتانیا در گفت‌وگویی احتمال تعویق در خروج از اتحادیه را منتفی دانسته است.

وی در گفت‌وگو با شبکه «بی‌بی‌سی» اظهار داشت: «تعویق برگزیت به هیچ‌وجه امکان‌پذیر نبوده و شدنی نیست.» وی در ادامه با اشاره به انتخابات پارلمانی اروپا افزود: «اتحادیه اروپا خواهان خروج انگلیس پیش از برگزاری انتخابات پارلمانی در ماه می‌ است.» وزیر تجارت بریتانیا همچنین خاطرنشان کرد: «حضور بریتانیا در اتحادیه اروپا در زمان برگزاری انتخابات پارلمانی به معنی مشارکت این کشور در انتخابات است، این در حالی است که انتخاب نماینده با توجه به تداوم حضور در اتحادیه اروپا معنا ندارد.»

البته به غیر از سه گزینه ای که ترزا می برای برگزیت در هفته آینده طرح ریزی کرده خروج نرم، خروج سخت و یا تاخیر در خروج از اتحادیه اروپا گزینه همه پرسی مجدد هم مطرح است که ترزا می تاکنون حاضر به پذیرش آن نشده است. جرمی کوربین، رهبر حزب کارگر تحت فشار اعضای حزب کارگر از مواضع قبلی خود عقب نشینی کرده و خواستار همه پرسی دوم برای خروج از اتحادیه اروپا شده است.

از 245 نماینده حزب کارگر در مجلس عوام حدود 60 تا 70 نفر مخالف برگزاری همه پرسی دوم هستند. جرمی کوربین رهبر حزب مخالف کارگر گفت این حزب مایل نیست تن به خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا بدون توافق دهد، چرا که چنین اتفاقی پیامدهای «فاجعه‌بار» خواهد داشت. رهبر حزب کارگر افزود اگر توافقنامه خروج به تصویب مجلس هم برسد، باید در یک همه‌پرسی به رأی عمومی گذاشته شود تا "مردم بگویند آیا این برگزیتی است که به آن رأی داده‌اند یا نه."

"اختلاف محافظه‌کاران بر سر برگزیت مثل گلدان چینی دهه‌هاست یک ترک بزرگ دارد، ولی هنوز نشکسته است. اختلاف حزب کارگر بر سر برگزیت مثل گلدان چینی است که از اواخر دهه ۸۰ میلادی نو و دست‌نخورده باقی مانده، ولی حالا دارد به سمت دیوار پرت می‌شود." این توصیف استوارت وود، استاد علوم سیاسی دانشگاه آکسفورد از شکاف‌هایی است که فرآیند خروج از اتحادیه اروپا در دو حزب اصلی راست و چپ بریتانیا ایجاد کرده؛ تنش‌هایی که هر دو حزب را با جنگی داخلی مواجه کرده است.

نویسنده: مرتضی مکی کارشناس اروپا