ترامپ در مشت قاتل سريالي توافق هاي کنترل تسليحات

سرويس بين الملل خبرگزاري صدا و سيما ، مقاله اي تحليلي در خصوص در پيش گرفتن ، رویکرد بی اعتنایی و خروج دونالد ترامپ رئیس جمهور امریکا از پیمان  های بین المللی از جمله پیمان های تسلیحاتی را تقديم مي کند.

مقدمه

ترامپ که از ژانویه 2017 به قدرت رسیده ، برای رفع اتهامات از خود در زمینه حمایت روسیه از وی در جریان انتخابات ریاست جمهوری 2016 آمریکا و نیز تحقق اهدافش در تقویت توانمندی های هسته ای آمریکا و تضعیف زرادخانه هسته ای روسیه ، سیاست اتهام زنی به روسیه در باره نقض دو پیمان بسیار مهم هسته ای یعنی پیمان نیروهای هسته ای میانبرد و  پیمان استارت جدید را در پيش گرفته است.در این راستا آمریکا از 13 بهمن 1397(2 فوریه 2019) اجرای پیمان نیروهای هسته ای میانبرد(آی ان اف) را به  تعلیق در آورده است. بهانه آمریکا،  نقض مفاد این پیمان بوسيله روسیه با عملیاتی کردن یک موشک کروز جدید بوده است.دولت ترامپ ،بهانه جویی در باره پیمان استارت جدید (پیمان کاهش تسلیحات هسته ای استراتژیک ) را نیز آغاز کرده تا در نهایت ازتمدید این پیمان راهبردی در سال 2021 خودداری کند . طبیعتا ادامه این روند از سوی واشنگتن نه فقط باعث گسترش تسلیحات ممنوعه طبق این پیمان ها و در نتیجه بروز مسابقه تسلیحاتی جدیدی در سطح بین المللی خواهد شد ، بلکه ثبات و امنیت جهانی را در معرض مخاطره جدی قرار خواهد داد.

شروط جدید

"مایک پمپئو" وزیر امور خارجه آمریکا روز پنج شنبه 22 فروردین 1398(11 آوریل 2019) برای مذاکره با روسیه درباره تمدید پیمان "استارت‌"درخواست‌های جدید وشروط غیرقابل اجرایی مطرح کرده که سرنوشت این توافقنامه مهم راهبردی را در معرض خطر قرار داده است. پمپئو از مسکو درخواست کرده تا سامانه‌ موشکی فراصوت "آوانگارد"، شناور زیردریایی بسیار سریع هسته‌ای "پوزیدون" و موشک‌های فرا صوت "کینژال" که از جمله جدیدترین تسلیحات نظامی روسیه هستند، باید موضوع مذاکرات بین مسکو و واشنگتن قرار بگیرند.بدین ترتیب آمریکا آمادگی خود برای مذاکره با طرف روسی درباره تمدید پیمان جدید استارت (معروف به "استارت‌ــ‌3") را با شروطی غیرقابل اجرا همراه کرده است، این در حالی است که تا پایان مدت اعتبار این پیمان بسیار مهم کمتر از دو سال باقی مانده است. به گفته سرگئی ریابکوف معاون وزیر خارجه روسیه : «این خطر فزاینده وجود دارد که دولت کنونی آمریکا به عمد قصد دارد مذاکرات را درباره تمدید پیمان استارت به درازا بکشاند... تا زمانی که در فوریه سال 2021 این پیمان خود به خود از بین برود.»

روسیه و آمریکا در ماه های اخیر موضع خود را در باره این پیمان مهم ابراز کرده اند . سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه تاکید کرده: مسکو مایل نیست تا سرنوشت تراژیک پیمان "آی ان اف" شامل حال  پیمان استارت هم بشود. در مقابل پمپئو وزیر خارجه آمریکا  بر امکان تمدید "استارت" در صورت توافق دو طرف درباره بازنویسی یک «پیمان درست» تاکید کرده است.

پمپئو شرط دیگر آمریکا برای تمدید پیمان استارت (یعنی پیمان استارت-3) را مشارکت چین در این پیمان اعلام کرده است. با این حال این سوال جدی مطرح است که آیا چین دعوت آمریکا را برای مشارکت درپیمان استارت با شرط از بین بردن تسلیحات جدید نظامی خود خواهد پذیرفت؟ تردید زیادی وجود دارد که مقامات پکن با این مسئله موافقت کنند؛ به ویژه اینکه مقامات ارشد در پکن طرح های بلند پروازانه برای توسعه و استقرار انواع جدیدی از موشک های بالستیک قاره پیما ، هواپیمای بمب افکن استراتژیک جدید وزیر دریایی های هسته ای نوین دارند.

شرط دیگر پمپئو وزير امور خارجه ترامپ یعنی  صرف نظر کردن روسیه  از تسلیحات جدیدی که از فن آوری انقلابی برخوردارند، نیز  بي ترديد با مخالفت مسکو مواجه خواهد شد . در مارس 2018 "ولادیمیر پوتین" رئیس جمهوری روسیه با اشاره به تلاش بیهوده آمریکا برای بازدارندگی روسیه، از وجود 5 سلاح جدید روسی از جمله موشک های فراصوت خبر داد که قادرند بر سامانه های دفاعی آمریکا فائق آیند . روسیه هرگز حاضر به صرف‌نظر کردن از این تجهیزات نظامی جدید برای تمدید پیمان استارت نیست.

در عین حال روسیه بدون گفت‌وگوهای اساسی با آمریکا در راستای حل و فصل ادعاهای متعدد دو طرف ، حاضر نخواهد شد پیمان استارت تمدید شود. به گفته "آناتولی آنتونوف" سفیر روسیه در آمریکا :نخستین گام در این زمینه  باید گفت‌وگوهای عادی و منطقی بین نمایندگان رسمی دولت ایالات متحده و فدراسیون روسیه باشد.

هشدار روسیه

 تحقق شروط جدید آمریکا برای تمدید پیمان استارت یعنی پیوستن چین به این پیمان و نیز توقف توسعه و استقرار سامانه های تسلیحاتی جدید فراصوت از سوی روسیه بسیار بعید به نظر می رسد . دولت ترامپ عامدانه  این شروط را مطرح کرده تا به بهانه عدم اجرای آنها از تمدید پیمان استارت خودداری ورزد.

بالطبع ادامه روند خروج آمریکا از پیمان های کنترل تسلیحات ، نه فقط باعث گسترش تسلیحات ممنوعه طبق این پیمان ها و در نتیجه بروز مسابقه تسلیحاتی جدید در سطح بین المللی خواهد شد ، بلکه ثبات و امنیت جهانی را در معرض مخاطره جدی قرار خواهد داد.

این مساله نگرانی و واکنش روسیه را به دنبال داشته است. سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه روز شنبه 24 فروردین (13 آوریل )در نشست شورای سیاست خارجی و دفاعی روسیه براین مساله تاکید کرد که  طرفداران مسابقه تسلیحاتی در واشنگتن برتری یافته اند، اما روسیه وارد مسابقه تسلیحاتی نخواهد شد.لاوروف اظهار داشت: ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه بارها به این گونه فرآیندها واکنش نشان داده و بار دیگر تاکید می کنم هیچکس موفق نمی شود روسیه را به چنین مسابقه ای بکشاند.

لاوروف همچنین به این موضوع اشاره کرد که پس از تعلیق اجرای پیمان نیروهای هسته ای میانبرد (آی ان اف) امکان تمدید پیمان استارت بین روسیه و آمریکا دشوار شده است ، چرا که مقام های آمریکایی سیاست لغو پیمان های بین المللی در عرصه کنترل تسلیحات را پیش گرفته اند. "سرگئی ریابکوف" معاون وزیر امور خارجه روسیه در این زمینه اظهار داشت: کاملا واضح است واشنگتن تصمیم خود برای خارج شدن از محدودیت‌های در نظر گرفته شده در چارچوب پیمان "آی ان اف "را گرفته و تنها به دنبال بهانه‌ای برای اجرای این خواسته است.

آمریکا در فوریه 2019 اجرای پیمان آی ان اف را متوقف کرد و بر اساس مفاد این توافق نامه، 6 ماه پس از زمان توقف اجرای آن پیمان فسخ خواهد شد.براساس این پیمان، موشک های هسته ای کوتاه برد و میان برد با برد 500 تا 5500 کیلومتر منع شده است. بر اساس پیمان استارت -2 (که تحت عنوان استارت جدید  نیز شناخته می شود) و در سال 2010 میان روسای جمهوری وقت روسیه و آمریکا منعقد شد، دو کشور توافق کردند تعداد کلاهک های هسته ای استراتژیک خود را به 1550 کلاهک بر روی حداکثر700 وسیله حامل آنها اعم از موشک های بالستیک قاره پیما ، بمب افکن های استراتژیک و زیر دیایی های هسته ای محدود کنند .

به رغم  رویکرد منفی دولت ترامپ  در قبال پیمان های کنترل تسلیحات، اما روسیه مایل به ادامه بقای این پیمان ها است. لاوروف در این زمینه خاطرنشان کرد که روسیه علاقه مند به ادامه مذاکره با آمریکا در عرصه کنترل تسلیحات است.

جمع بندی

با تعلیق اجرای پیمان آی ان اف ، زمینه لازم برای اجرای طرح های دولت ترامپ برای توسعه موشکی و هسته ای فراهم شده است. ضمن اینکه با خودداری ترامپ از تمدید پیمان استارت ، واشنگتن خواهد توانست در زمینه توسعه کلاهک های  هسته ای جدید ، موشک های قاره پیمای هسته ای و ، بمب افکن های استراتژیک اقدامات گسترده صورت دهد.این به معنای گسترش رویارویی موشکی و هسته ای آمریکا و روسیه و وارد شدن دیگر قدرتهای هسته ای مانند چین به این عرصه خواهد بود. چنین وضعیتی به بروز بی ثباتی و ناامنی بی سابقه ای در دوره پسا جنگ سرد منجر خواهد شد.

از نگاه روسيه ، رویکرد ترامپ مبتنی بر اصل عدم توازن هسته ای است که با اصل "برابری هسته ای" که در جریان جنگ سرد، اتحاد جماهیر شوری و آمریکا آن را به مثابه بهترین راه برای تضمین صلح  پذیرفتند، در تعارض کامل قرار دارد. در عین حال مسکو معتقد است که برتری هسته ای مورد ادعای ترامپ بیشتر امری تخیلی است. با توجه به اينکه پیمان استارت جدید در اصل به مثابه شالوده ایی برای توازن و ثبات هسته ای بین آمریکا و روسیه و پیمان نیروهای هسته ای میانبرد نیز  به مثابه پیمانی برای پایان دادن به مسابقه تسلیحات هسته ای در اروپا مطرح بوده، لذا هر گونه تلاش آمریکا برای زیر پا گذاشتن این دو توافق مهم ، واکنش متقابل روسیه را به دنبال دارد.

هدف کلی آمریکا رهایی از قید وبند پیمان های تسلیحاتی است تا بتواند آزادانه به توسعه و استقرار تسلیحات هسته ای بپردازد. دراین میان نقش "جان بولتون" مشاور امنیت ملی آمریکا به عنوان مخالف سر سخت پیمان های کنترل تسلیحات مشهود است .وی معتقد است که آمریکا برای تثبیت خود به عنوان یک ابرقدرت نظامی به جای توسل به ورق پاره هایی موسوم به پیمان های کنترل تسلیحات باید به افزایش قدرت تسلیحاتی خود بپردازد.روزنامه واشنگتن پست در این باره نوشت:جان بولتون قاتل سریالی توافق های کنترل تسلیحات از پیمان منع تولید موشک های ضد موشک تا پیمان نیروهای هسته ای میانبرد است. با از میان رفتن پیمان های مهم کنترل تسلیحاتی جهان با چشم انداز تاریک مواجه خواهد شد که در آن  کشورهای بزرگ بدون هیچ محدودیتی به توسعه و استقرار انواع تسلیحات مخرب به ویژه موشک های هسته ای خواهند پرداخت و آینده  ثبات و امنیت جهانی را در معرض مخاطره جدی قرار خواهند داد.

* نویسنده:  دکتر سید رضا میرطاهر؛ کارشناس مسائل بين الملل