آفت طلای سفید

با گذر از کنار جاده‌های مانه و سملقان، مزارعی را می‌بینی که یک پارچه سفید پوش است، انگار که اولین برف پاییزی بر بوته‌ها نشسته.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما برداشت پنبه در خراسان شمالی هر سال از اواخر مهر ماه آغاز و تا پایان آبان ماه ادامه دارد، اما امسال بارش‌های اوایل بهار و سرمای هوا سبب شد کاشت و برداشت این محصول در مزارع ۲۰ تا ۳۰ روز تاخیر داشته باشد.
با خبر شدم برداشت سوم پنبه در برخی ازمزارع شهرستان مانه و سملقان که با کشت سالانه ۵۸۰۰ هکتار قطب تولید استان محسوب می‌شود، ادامه دارد.
برای تهیه گزارش و خدا قوتی راهی قَلندر یکی از روستا‌های این شهرستان شدم، به کمک یکی از معلمان روستای کلانتر که اینجا زندگی می‌کرد راهی مزرعه آقای رحیمی شدیم.
آقای رحیمی کشاورزی خوش قلب و خنده رو بود که با صبر حوصله به سوالات من پاسخ داد.

آغاز برداشت پنبه

برداشت دستی سودی ندارد
رحیمی نبود کمباین برای برداشت مکانیزه را معضلی برای کشاورزان عنوان کرده و می‌گوید: برداشت پنبه به صورت دستی برای کشاورز سودی ندارد، چرا که این خود یکی از علل اصلی افزایش هزینه‌ها و قیمت تمام شده محصول است.
او می‌گوید کارگر برای برداشت پنبه کم است و برداشت هر هکتار پنبه با روزی ۲۰ کارگر، شش روز طول می‌کشد.
پنبه کار دیگری که متوجه حضور ما در مزرعه شده به ما ملحق می‌شود.
آقای اکبری دل پری از مشکلات موجود بر سر راه کشاورزان دارد.
افزایش ۲ برابری نرخ سوخت
او می‌گوید: امسال هزینه‌های تمام شده این محصول به علت افزایش قیمت نهاده ها، چون بذر، کود، حمل و نقل، اجاره آب و زمین نسبت به پارسال بالاتر رفته و اگر خود شخص مالک نباشد اصلا به صرفه نیست.
اکبری می‌گوید کارگر‌ها را با وانت نیسان از روستا‌های اطراف جمع می‌کردیم و بابتش ۱۰۰ هزار تومان پرداخت می‌کردیم، اما حالا هر خودروی نیسان ۲۵۰ هزار تومان طلب می‌کند.
در میان مزارع پنبه بیشتر زنان سخت کوشی را می‌بینی که با بستن کمر و پوشاندن سرو صورت برای جلوگیری از ورود پرز‌های پنبه به دهان، با دست وش‌ها را از بوته جدا می‌کنند.
به آقای رحیمی گفتم چرا همه کارگر‌ها خانم هستند؟ در جوابم گفت:، چون دست مزد آقایان بیشتر از خانم هاست.
به گفته آقای رحیمی درهرهکتار ۶ میلیون تومان به عنوان دستمزد کارگر هزینه می‌شود و بعد از برداشت، این محصول مستقیم وارد چرخه فرآوری درکارخانه پنبه پاک کنی می‌شود.
امسال کارخانه پنبه پاک کنی به بهانه‌های مختلف پنبه‌ها را با قیمت پائین خریداری می‌کند.
برای جویا شدن علت این مشکل با معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی تماس گرفتم.

پیش بینی برداشت پنبه

پنبه تولیدی خراسان شمالی با کیفیت است
به گفته کارشناسان پنبه تولیدی استان به لحاظ رنگ و طول الیاف از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است، ولی علت امتناع از خرید پنبه، استفاده از کیسه‌های پلاستکی است که باعث می‌شود الیاف غریبه با پنبه مخلوط شده و عیار پنبه پایین بیاید.
برای بررسی بیشتر و یافتن جواب این سوال راهی کارخانه پنبه پاک کنی آقای قشلاقی شدیم که نزدیک شهر پیش قلعه بود.
مشکلات کارخانه ها‌ی پنبه پاکنی برای فروش
قشلاقی مدیر فنی کارخانه پنبه پاکنی می‌گوید:کارخانه ما با ۲۰ کارگر در هر شیفت کاری روزانه ۱۰۰ تن وش پنبه را تصفیه می‌کند.
مدتی است کارخانه در فروش وش پنبه با مشکل مواجه شده، متأسفانه کشاورزان به جای کیسه‌های چتایی (نخی) از کیسه‌های پلاستیکی استفاده می‌کنند که باعث می‌شود علاوه برپنبه الیاف غریبه وارد وش پنبه شده و عیار آن را پایین بیاورد.
صحبت از کیسه‌های پلاستیکی است که، چون خوره برجان طلای سفید خراسان شمالی افتاده و مهمترین دلیل تعطیلی ۳ کارخانه پنبه پاک کنی شده است.
قشلاقی مدیر عامل کارخانه پنبه پاک کنی می‌گوید: به علت ورود نخ پلاستیکی نمی‌توانیم فروش خوبی داشته باشیم.
با توجه به صحبت آقای قشلاقی کارخانه پنبه پاک کنی را به مقصد تنها نساجی صنعتی نخ ریسی در روستای کریک ترک کردم.
لافچی کارشناس نساجی ریسندگی می‌گوید: این کیسه ها‌ی پلاستیکی برای کود است و بیشترآن‌ها پوسیده و ریش ریش می‌شود و همین موضوع معضلی برای بافت پارچه و رنگ آمیزی آن شده.
پنبه وارداتی برای کارخانه‌ها
به گفته لافچی ۶۰ درصد از الیاف نخ‌های کارخانه ریسندگی خارجی است و این روز‌ها استفاده ازکیسه‌های پلاستیکی بهانه‌ای شده برای واردات بیشتر محلوج پنبه خارجی.
این مسئله نیازمند است که مسئولین دقیق‌تر وارد کار شوند و آموزش‌های لازم را به کشاورزان بدهند.
محمد جواد تشکری معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان می‌گوید: ما کشاورزان را آموزش و توجیه می‌کنیم، اما باید این موضوع مورد استقبال کشاورزان هم قرار بگیرد.
۶۰ درصدپنبه استان وارداتی است
به گفته لافچی کارشناس نساجی ۶۰ درصد پنبه مصرفی در صنایع نساجی از کشور‌های ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان و هندوستان وارد می‌شود.
این درحالی است که فقط در مانه و سملقان سالانه ۱۷ هزار و ۵۰۰ تن پنبه از سطح پنج هزار هکتار اراضی زیر کشت برداشت می‌شود و تنها پنبه تولید شده در مانه وسملقان ۷۰ درصد نیاز استان را به پنبه و مشتقات آن را تأمین می‌کند.
شرکت تعاونی پنبه کاران محصول کشاورزان را ۷۲ هزار ریال خریداری می‌کند، اما قیمت هرکیلوگرم محلوج پنبه وارداتی ۱۸ هزارو ۵۰۰ تومان و قیمت پنبه داخلی هرکیلو ۱۹ هزارتومان است که یک معادله ساده به ما می‌گوید باهزینه ناچیز ۵۰۰ تومان به ازای هر کیلو گرم پنبه در مرحله برداشت برای خرید کیسه مناسب می‌توان کارخانه‌های فرآوری را متوجه تولیدات داخلی کرد چراکه با کیسه‌های ۳ هزار تومانی نا مرقوب پنبه کاران متحمل هزینه‌های زیادی می‌شوند.
هرسال بیش از هزارو ۱۰۰ هکتار از ۶ هزارو ۳۰۰ هکتارسطح زیرکشت پنبه دراستان به روش مکانیزه و مابقی نیمه مکانیزه کشت می‌شود، اما برداشت ۱۰۰ درصد پنبه از پنبه زار ها‌ی استان به روش سنتی انجام میشود

چرا کشاورزان موضوع را جدی نمی‌گیرند؟
الهی یکی از کشاورزان روستای کیکانلو که برای تحویل پنبه به کارخانه پنبه پاک کنی آمده است در جواب سوال ما می‌گوید: تجار و خریداران پنبه سال‌های قبل کیسه‌های نخی در اختیار ما قرار می‌دادند، اما امسال می‌گویند کیسه گران است و برای ما صرفه اقتصادی ندارد.
سری به بازار کیسه فروشی زدیم تا اختلاف قیمت کیسه‌های نخی و چتایی و پلاستیکی را جویا شویم، قیمت کیسه‌های پلاستیکی ۳ هزار تومان و کیسه‌های چتایی بیست کیلویی برای پنبه ۲۱ هزار تومان است.
این یعنی اختلاف قیمت ۶ ونیم برابری کیسه‌های نخی با پلاستیکی.
افت کیفیت محصول
دلاور کارشناس پنبه سازمان جهادکشاورزی استان می‌گوید: با توجه به اینکه کیسه‌های پلاستیکی ارزان است و راحت در دسترس پنبه کاران قرار می‌گیرند و راحت نیز حمل و نقل و آسان تخلیه می‌شوند و پنبه داخل آن به راحتی قرار می‌گیرد، اما استفاده ازکیسه پلاستیکی یک ضربه برای خود کشاورزان است.
امروزه ارزآوری پنبه و مشتقات آن ۱۵ برابر کالا‌های صادراتی غیر نفتی است که این می‌تواند بهانه خوبی برای برنامه ریزی مسئولان برای افزایش ارزش افزوده این محصول شود.
تشکری معاون بهبود تولیدات گیاهی استان می‌افزاید: باید برنامه ریزی داشته باشیم در قیمت گذاری‌ها پنبه‌هایی که در کیسه‌های نخی (چتایی) جمع آوری می‌شوند و الیاف غریبه شان کمتر است با قیمت بالاتری خریداری شوند.
حال این سوال پیش می‌آید که وقتی مسئولین این قدر برای افزایش تولید تلاش می‌کنند و ارقام زودرس و پربازده در اختیار کشاورزان قرار می‌دهند چرا موقع برداشت محصول کشاورزان را کمک نمی‌کنند تا بعد از این همه تلاش و تحمل مشقت برای کاشت و داشت و برداشت، محصول مرغوبی را روانه بازار مصرف کنند.
تولید بیش از ۲ تُن وش پنبه در هر هکتار
سطح زیر کشت پنبه از دهه ۷۰ تا ۹۰ کاهش چشمگیری داشته که کارشناسان پنبه افت قیمت را از دلایل اصلی آن عنوان می‌کنند.
امسال سطح زیر کشت پنبه ۶ هزار و ۳۰۰ هکتار است و پیش بینی می‌شود ۱۶ هزارو ۷۰۰ تُن در استان تولید شود.
سهم صفر درصدی پنبه در صادرات غیر نفتی استان
با توجه به فرمایشات رهبر معظم انقلاب تنها راه برون رفت از مشکلات اقتصادی تقویت و توسعه اقتصاد مقاومتی است در صورتی که هشت ماهه امسال ۹۸ میلیون دلار انواع کالا از استان به مقصد کشور‌های هدف صادر شده که پنبه به عنوان کالای غیر نفتی هیچ سهمی درصادرات استان ندارد.
گفته می‌شود تنها پنبه تولید شده در مانه وسملقان ۷۰ درصد نیاز استان را به پنبه و مشتقات آن را تأمین می‌کند، اما با مقفول ماندن این محصول داخلی ۶۰ درصد نیاز استان از کشور‌های ترکمنستان و تاجیکستان وارد می‌شود.
کلام آخر اینکه مسئولان به فکرحمایت محصولات داخلی باشند
چراکه افت قیمت وش پنبه در سالیان اخیر موجب کاهش سطح زیر کشت این محصول مقاوم به خشکی و با ارزش افزوده بالا در استان شده است از طرفی هزینه بالای کاشت، داشت و برداشت و قیمت پائین و امنتاع تجارو از خرید پنبه باقیمت مناسب، واردات بی رویه، پلاستیکی بودن کیسه‌ها و نبود قیمت تضمینی باعث شده است که کشاورزان رغبتی به کاشت پنبه نداشته باشند و به سمت کشت محصولات جایگزین سوق داده شوند و با تبدیل پنبه زار‌ها به مرزعه سایر محصولات سبب شده تا از ۸ کارخانه پنبه پاکنی تنها ۳ کارخانه با کمترین ظرفیت خود کارکنند.
پنبه که به طلای سفید معروف است و چرخ صنعت ۶۰ کشور را به حرکت درمیاورد هیچ سهمی در صادرات غیرنفتی کشور ندارد، موضوعی که باید با رفع موانع به جایگاه اصلی خود برسد.
نویسنده:سکینه خرمی