تاریخچه خودکفایی گندم در کشور

ایران در بین سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ با تولید میانگین بیش از ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تن گندم، نخستین خودکفایی در تولید این محصول را تجربه کرد، همچنین در سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۹ نیز با میانگین تولید ۱۳ تا ۱۴ میلیون تن گندم خودکفایی در گندم را جشن گرفت.

گندم از ۷ تا ۱۸ درصد پروتئین،۶۰ تا ۷۰ درصد نشاسته، ۲ تا ۲/۵ درصد سلولز (فیبر خام)، ۱/۵ تا ۲ درصد چربی و مواد کانی تشکیل شده‌است.

مجری طرح تولید گندم در کشور با اشاره به اینکه علاوه بر اهمیت گندم در تهیه نان، درصنایعی، چون بیسکویت، شیرینی، کیک، ماکارونی و... مورد مصرف قرار داد گفت: سرانه مصرف گندم در دنیا ۶۵ تا ۷۰ کیلوگرم است، اما در ایران ایرن سرانه بین ۱۲۰ تا ۱۳۰ کیلوگرم است که نشان دهنده اهمیت مصرف نان در سبد غذایی مردم است.

سهراب سهرابی با بیان اینکه جنگ روسیه و اکراین و از طرفی کمبود عرضه آن در جهان، اهمیت گندم را دو چندان کرده است اظهار داشت: روسیه و اکراین ۴۰ درصد گندم دنیا را تولید می‌کنند که جنگ بین دو کشور موجب شد به وجود آمدن شوک به جهان و در نتیجه افزایش گندم شد که این امر اهمیت گندم در جهان را نشان می‌دهد.

اسماعیل اسفندیارپور مجری اسبق طرح خودکفایی گندم هم با اشاره به وجود عوامل مختلف در تحقق خودکفایی گندم گفت: در این سال‌ها با کمک مجموعه‌های وزارت جهاد کشاورزی نهاده ها، کود، سم و دیگر نیاز‌های کشاورزان نظیر ادارات مورد نیاز کشاورزی تامین شد تا روند خودکفایی گندم با تولید پایدار بیشتری رقم بخورد.

اما این خود کفایی در تولید گندم عمر زیادی نداشت چرا که کاهش بارش‌های جوی و تنش آبی در کشور تغییر در سطح زیر کشت و کاهش تولید گندم را به دنبال داشت.

علیرضا نیکویی کارشناس مرکز تحقیقات اقتصاد کشاورزی در این باره گفت: ایران در کمربند خشک و نیمه خشک جهان است و میزان بارش‌ها در آن در حد نرمال پایان‌تر است بنابراین مصرف آب و پایداری درآن و بهره برداری در بخش کشاورزی بسیار با اهمیت است.

همچنین سهراب سهرابی مجری طرح خودکفایی گندم با اشاره به پایین آمدن سطح خرید تضمینی گندم از کشاورزان گفت: قیمت پایین خرید گندم از سوی دولت موجب شد تا کشاورزان از آن استقبال نکنند و به جای دولت گندم خود را به دلالان بفرشند و در نتیجه میزان خرید گندم کاهش محسوس پیدا کرد.

وزارت جهاد کشاورزی همچنین طی یک برنامه ۱۰ ساله (سال ۹۴ تا افق ۱۴۰۴) طرح خوداتکایی و خودکفایی مجدد در تولید گندم را در دستور کار قرار داده. مجری طرح خودکفایی گندم در این باره گفت: افزایش قیمت خرید تضمین و حمایت از کشاورزان نظیر کشت قرار دادی در اراضی ابی، در قالب بسته‌های تشویقی نظیر کمک‌های بلاعوض وکود، سم و بیمه و همچنین طرح تولید در دیمزار‌ها با کمک ستاد اجرایی حضرت امام از جمله طرح‌های خودکفایی در تولید گندم است.

این در حالیست که در اسناد بالادستی و در ماده (۳۱) قانون برنامه ششم توسعه، بر تولید محصولات کشاورزی به ویژه محصولات راهبردی و نیل به خودکفایی ۹۵ درصدی در این محصولات تاکید شده است، همچنین در بند «ب» ماده (۳۱) قانون برنامه ششم توسعه، درباره خرید تضمینی و به موقع محصولات کشاورزی به ویژه در محصولات راهبردی تاکید شده است.

رسیدن به خودکفایی در گندم، از اهداف مهم بخش کشاورزی ایران است. اما برای پایداری در تولید محصولات راهبردی، چون گندم، اجرای سیاست‌های تشویقی و ارتقای دانش و مهارت کشاورزان و از طرفی توزیع وگسترش اداوات کشاورزی در کنار و بهره گیری از ارقام پر بازده گزینه‌هایی هستند که برای دستیابی به افزایش تولید گندم می‌توان استفاده کرد.