همدلی اجتماعی؛ پیش‌نیاز سلامت روان و تاب‌آوری ملی در شرایط بحران

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ محمدهادی فرح زادی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد گفت: بر اساس گزارش‌های World Health Organization، بروز بحران‌های ملی می‌تواند شیوع اختلالاتی مانند اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه و احساس ناامنی روانی را چند برابر افزایش دهد. این موضوع نشان می‌دهد مداخلات سلامت روان باید همزمان با مدیریت ابعاد اجرایی بحران در دستور کار قرار گیرد.

به گفته وی تجربه‌های بین‌المللی حاکی از آن است که بی‌توجهی به «اندوه اجتماعی» و تلاش برای عبور شتاب‌زده از پیامدهای عاطفی بحران، می‌تواند به انباشت فشار روانی و تضعیف اعتماد عمومی منجر شود؛ مسئله‌ای که در بلندمدت بر شاخص‌های سلامت عمومی و حتی روند توسعه اثرگذار خواهد بود.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد ادامه داد: در ارزیابی وضعیت جوامع پس از بحران، «سرمایه اجتماعی» و سطح اعتماد عمومی از شاخص‌های کلیدی به شمار می‌رود. گزارش‌های World Bank نشان می‌دهد کشورهایی که در مواجهه با بحران‌ها، رویکردی شفاف، همدلانه و مبتنی بر گفت‌وگو اتخاذ کرده‌اند، در بازسازی اعتماد و افزایش تاب‌آوری اجتماعی موفق‌تر بوده‌اند. در مقابل، نادیده گرفتن احساسات عمومی می‌تواند به شکل‌گیری بی‌اعتمادی مزمن و کاهش مشارکت اجتماعی منجر شود.

وی افزود: از منظر تخصصی سلامت روان، «اندوه جمعی حل‌نشده» یکی از عوامل خطر در افزایش پرخاشگری اجتماعی، فرسودگی روانی و کاهش همبستگی اجتماعی شناخته می‌شود. شواهد علمی تأکید دارد که به رسمیت شناختن احساسات مردم، فراهم کردن بستر گفت‌وگوی اجتماعی و اطلاع‌رسانی دقیق و شفاف، در پیشگیری از تشدید آسیب‌های روانی نقش تعیین‌کننده دارد.

فرح زادی گفت: در حوزه ارتباطات سلامت نیز تجربه‌های موفق جهانی قابل توجه است. پس از برخی بحران‌های انسانی در کشورهای اروپایی و اقیانوسیه، تأکید رسمی بر همدلی با مردم، گفت‌وگوی صادقانه و توسعه خدمات حمایت روانی–اجتماعی، به کاهش اضطراب عمومی و تقویت انسجام اجتماعی کمک کرده است. راه‌اندازی خطوط مشاوره روانی، حضور فعال متخصصان در رسانه‌ها و گسترش برنامه‌های حمایت اجتماعی از جمله اقداماتی بوده که به عنوان الگوهای مؤثر معرفی شده‌اند.

وی ادامه داد: در ایران نیز تجربه مدیریت بحران‌های طبیعی مانند سیل و زلزله نشان داده است هرگاه اطلاع‌رسانی شفاف، حضور میدانی مسئولان و ارائه خدمات سلامت روان به‌موقع و سازمان‌یافته صورت گرفته، سطح تاب‌آوری اجتماعی افزایش یافته و روند بازگشت به شرایط پایدار تسریع شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد ادامه داد: نکته قابل توجه آن است که نسل جدید در فضای متکثر رسانه‌ای زندگی می‌کند و به منابع متعدد خبری دسترسی دارد. در چنین فضایی، اطلاع‌رسانی علمی، دقیق و همدلانه می‌تواند از گسترش شایعات، اضطراب اجتماعی و برداشت‌های نادرست جلوگیری کند. ارتباط مؤثر با جامعه، بخش جدایی‌ناپذیر مدیریت سلامت در بحران‌هاست.

وی گفت: از دیدگاه نظام سلامت، همدلی صرفاً یک رویکرد عاطفی نیست، بلکه مداخله‌ای پیشگیرانه و مبتنی بر شواهد است. شنیدن و به رسمیت شناختن اندوه عمومی، اقدامی در جهت کاهش بار اختلالات روانی، تقویت سرمایه اجتماعی و حفظ انسجام ملی محسوب می‌شود.

امروز بیش از هر زمان، توجه به سلامت روان، ارتقای سواد سلامت، توسعه خدمات حمایت روانی–اجتماعی و تقویت ارتباط صادقانه با مردم ضرورتی انکارناپذیر است. همدلی نشانه ضعف نیست؛ بلکه جلوه‌ای از بلوغ اجتماعی و حکمرانی سلامت‌محور است که می‌تواند مسیر عبور از بحران را کوتاه‌تر، کم‌هزینه‌تر و پایدارتر سازد.