زمان حرکت به سمت حل مسئله در حوزه جمعیت است

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، دکتر محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، در نشست هیئت اندیشه‌ورزی ستاد ملی جمعیت، با تأکید بر ضرورت تمرکز بر راهکارهای عملیاتی در حوزه جمعیت، اظهار داشت: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند عبور از مباحث صرفاً نظری و حرکت به سمت حل مسائل واقعی کشور هستیم. همه ما علل کاهش ازدواج و فرزندآوری را می‌دانیم و درباره آن بارها بحث کرده‌ایم؛ اکنون زمان ارائه راه‌حل‌های اجرایی و قابل تحقق است.

وی با اشاره به حجم بالای جوانان در سن ازدواج که هنوز موفق به تشکیل خانواده نشده‌اند، افزود: با هر برآوردی که نگاه کنیم، تعداد جوانانی که ازدواج آنان به تأخیر افتاده بسیار قابل توجه است. این موضوع نشان می‌دهد که باید با نگاه مسئله‌محور و نه صرفاً نظری، برای رفع موانع ازدواج و تشکیل خانواده برنامه‌ریزی کنیم.

مخبر دزفولی با اعلام آمادگی فرهنگستان علوم برای همکاری در این زمینه گفت: آمادگی داریم با تشکیل گروه‌های تخصصی و میان‌رشته‌ای، ظرفیت علمی کشور را در خدمت حل مسائل حوزه جمعیت قرار دهیم. امروز کشور به گروه‌هایی نیاز دارد که بتوانند گره‌های واقعی را باز کنند، نه اینکه صرفاً به تولید مباحث نظری بپردازند.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به تجربه اجرای طرح «کارت امید مادر» اظهار داشت: به نظر من ستاد ملی جمعیت نباید به دنبال انجام ده‌ها اقدام پراکنده باشد. اگر هر سال دو یا سه اقدام بزرگ، اثرگذار و قابل سنجش را به نتیجه برساند، موفقیت بزرگی رقم خورده است.

وی افزود: کارت امید مادر نمونه‌ای از اقداماتی است که با وجود دشواری‌های فراوان، به مرحله اجرا رسید. اکنون باید مشخص شود کارت‌های طلایی سال جدید ستاد ملی جمعیت چیست؛ اقداماتی که بتواند به صورت مستقیم بر ازدواج، فرزندآوری و تحکیم خانواده اثر بگذارد.

مخبر دزفولی یکی از مهم‌ترین موانع ازدواج را مسئله مسکن دانست و گفت: سال‌هاست موضوع مسکن استیجاری ویژه جوانان را با شهرداران مختلف مطرح کرده‌ام. معتقدم شهرداری‌ها می‌توانند با استفاده از ظرفیت زمین‌های در اختیار خود و سازوکارهای تهاتری، واحدهای مسکونی استیجاری مناسب برای زوج‌های جوان ایجاد کنند.

وی تصریح کرد: تا زمانی که امکان خانه‌دار شدن برای همه جوانان فراهم نیست، باید الگوی مسکن استیجاری قابل قبول و با اجاره‌بهای مناسب را دنبال کنیم. این موضوع می‌تواند یکی از مؤثرترین اقدامات در تسهیل ازدواج جوانان باشد.

رئیس فرهنگستان علوم همچنین پیشنهاد داد مشوق‌های مالیاتی برای بنگاه‌هایی که جوانان را به کار می‌گیرند طراحی شود.

وی گفت: همان‌گونه که در قانون جهش تولید دانش‌بنیان از مشوق‌های مالیاتی استفاده شد، می‌توان برای اشتغال جوانان نیز سازوکار مشابهی تعریف کرد تا شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی در ازای جذب نیروهای جوان از مزایای مالیاتی بهره‌مند شوند.

مخبر دزفولی تأکید کرد: اشتغال، ازدواج و فرزندآوری حلقه‌های به‌هم‌پیوسته هستند و بدون حل مسئله اشتغال نمی‌توان انتظار تحول جدی در شاخص‌های جمعیتی داشت.

وی با اشاره به تغییرات اجتماعی و فرهنگی نسل جدید اظهار داشت: اگر معتقدیم شیوه‌های گذشته برای معرفی و آشنایی جوانان جهت ازدواج کارآمدی سابق را ندارد، باید شیوه‌های جدید را طراحی و ارائه کنیم. صرف بیان اینکه روش‌های قبلی پاسخگو نیست کافی نیست؛ باید راهکارهای جایگزین و عملیاتی ارائه شود.

رئیس فرهنگستان علوم همچنین بر بهره‌گیری از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها و دانشکده‌های خانواده تأکید کرد و گفت: دانشکده‌های خانواده و مراکز علمی فعال در این حوزه باید به عنوان پشتوانه علمی سیاست‌گذاری‌های جمعیتی مورد استفاده قرار گیرند تا تصمیمات بر پایه مطالعات دقیق و کاربردی اتخاذ شود.

مخبر دزفولی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تحولات فرهنگی و رسانه‌ای جهان، نسبت به پیامدهای برخی جریان‌های ترویج‌کننده بی‌هویتی جنسیتی هشدار داد و اظهار داشت: نسل جدید در معرض حجم گسترده‌ای از پیام‌های رسانه‌ای قرار دارد. لازم است برای تقویت هویت فردی، خانوادگی و اجتماعی جوانان از ظرفیت‌های فرهنگی، رسانه‌ای، فضای مجازی، انیمیشن، تولید محتوا و قهرمان‌سازی بهره بگیریم.

وی افزود: اگر می‌خواهیم خانواده، ازدواج و فرزندآوری برای نسل جدید جذاب باشد، باید از ابزارهای نوین ارتباطی و رسانه‌ای متناسب با ذائقه آنان استفاده کنیم.

مخبر دزفولی تأکید کرد: بخشی از جلسات هیئت اندیشه‌ورزی باید به تقسیم کار عملیاتی اختصاص یابد و در پایان هر سال بتوانیم به صورت مشخص اعلام کنیم چه اقداماتی انجام شده و آثار آن در کشور چه بوده است. موفقیت در حوزه جمعیت نیازمند برنامه‌های عملیاتی، مسئولیت‌پذیری و پیگیری مستمر است.

دوره ملی آموزش کنشگران جمعیت با بهره‌گیری از ظرفیت اساتید کشور برگزار می‌شود

دکتر سیدحامد برکاتی معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد ستاد ملی جمعیت با اشاره به فعالیت قرارگاه‌های جمعیت در استان‌ها و دستگاه‌های اجرایی کشور گفت: امروز در تمامی استان‌ها و بسیاری از دستگاه‌های دولتی و غیردولتی ساختارهای مرتبط با موضوع جمعیت فعال هستند، اما یکی از چالش‌های جدی، فاصله میان طرح مباحث جمعیتی و تبدیل آن‌ها به اقدامات عملیاتی است.

وی بر ضرورت ارتقای دانش تخصصی فعالان حوزه جمعیت در سراسر کشور تأکید و با اشاره به استقبال گسترده از برنامه روز ملی جمعیت دبیرخانه ستاد اظهار داشت: در برنامه روز ملی جمعیت، بیش از یک‌هزار و ۹۲۰ نفر به صورت مجازی در برنامه دبیرخانه ستاد ملی جمعیت شرکت کردند. این در حالی بود که هیچ امتیاز آموزشی یا اداری برای شرکت‌کنندگان در نظر گرفته نشده بود و همین موضوع نشان داد که ظرفیت قابل توجهی برای آموزش و توانمندسازی فعالان حوزه جمعیت در کشور وجود دارد.

او افزود: در این برنامه، پنلی متشکل از ۱۳ نفر از اساتید و صاحب‌نظران حوزه جمعیت در مدت دو ساعت و نیم به ارائه دیدگاه‌ها و مباحث تخصصی پرداختند که محتوای بسیار ارزشمند و غنی‌ای را در اختیار مخاطبان قرار داد. این استقبال نشان داد که بسیاری از کنشگران و فعالان حوزه جمعیت در استان‌ها و دستگاه‌های مختلف کشور علاقه‌مند به بهره‌مندی از دانش و تجربیات اساتید هستند، اما امکان دسترسی مستقیم به این ظرفیت‌ها را ندارند.

معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد ستاد ملی جمعیت از برنامه‌ریزی برای برگزاری یک دوره آموزشی ملی خبر داد و گفت: با هدف استفاده از ظرفیت علمی اساتید و پاسخ به نیازهای آموزشی فعالان این حوزه، طراحی یک دوره آموزشی مجازی در دستور کار قرار گرفته است که به صورت جلسات منظم دو ساعته و با حضور اساتید برجسته برگزار خواهد شد.

وی ادامه داد: پیش‌بینی ما برگزاری یک دوره چهارماهه آموزشی است که حدود ۱۶ ساعت محتوای تخصصی را در بر خواهد گرفت. در این دوره موضوعاتی همچون مبانی جمعیت، جامعه‌شناسی جمعیت، مسائل سلامت، سیاست‌های جمعیتی و سایر موضوعات راهبردی مرتبط مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

برکاتی با اشاره به طراحی سازوکار ارزیابی آموزشی در این دوره تصریح کرد: زیرساخت‌های لازم برای برگزاری آزمون و ارزیابی شرکت‌کنندگان نیز پیش‌بینی شده است تا ضمن سنجش میزان یادگیری، امکان صدور گواهینامه و اعطای امتیازات آموزشی نیز فراهم شود.

وی ابراز امیدواری کرد این دوره بتواند زمینه ارتقای دانش و مهارت فعالان حوزه جمعیت را در سراسر کشور فراهم کند.

معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد ستاد ملی جمعیت با اشاره به فعالیت قرارگاه‌های جمعیت در استان‌ها و دستگاه‌های اجرایی کشور گفت: امروز در تمامی استان‌ها و بسیاری از دستگاه‌های دولتی و غیردولتی ساختارهای مرتبط با موضوع جمعیت فعال هستند، اما یکی از چالش‌های جدی، فاصله میان طرح مباحث جمعیتی و تبدیل آن‌ها به اقدامات عملیاتی است.

وی افزود: یکی از عوامل مؤثر در این مسئله، ضعف انگیزه در برخی سطوح تصمیم‌گیری و اجراست. امیدواریم با بهره‌گیری از ظرفیت علمی اساتید و اجرای دوره‌های آموزشی، بخشی از این خلأ جبران شود و زمینه برای اقدامات مؤثرتر در حوزه جمعیت فراهم آید.

برکاتی در پایان تأکید کرد: در کنار ارتقای دانش تخصصی، تحقق اهداف جمعیتی نیازمند تأمین منابع، ایجاد ظرفیت‌های اجرایی و استمرار حمایت‌های لازم است که ستاد ملی جمعیت این موضوعات را نیز با جدیت دنبال خواهد کرد.